Usługi budowlane bez uprawnień a PKD i ryczałt

Trzy niezależne pytania: uprawnienia, PKD 2025 i ryczałt

W tej sprawie łatwo pomieszać trzy różne porządki prawne. Najpierw trzeba ustalić, czy dana czynność może być wykonywana bez uprawnień budowlanych. Dopiero potem dobiera się kod PKD 2025 do wpisu w CEIDG, a niezależnie od tego ustala się podatkową klasyfikację usługi i właściwą stawkę ryczałtu.

Projekty budowlane a czynności pomocnicze bez uprawnień

Prawo budowlane zalicza do samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie między innymi projektowanie, sprawdzanie projektów architektoniczno-budowlanych i technicznych oraz sprawowanie nadzoru autorskiego. Takie funkcje mogą wykonywać osoby, których kwalifikacje zostały potwierdzone odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi. Prawo wykonywania samodzielnych funkcji technicznych jest ponadto związane z wpisem na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego.

Dlatego osoba bez odpowiednich uprawnień nie powinna oferować jako własnego rezultatu projektu budowlanego wymagającego udziału projektanta ani przedstawiać się jako osoba uprawniona do jego samodzielnego sporządzenia i podpisania. Nie wystarczy użyć innej nazwy, jeżeli rzeczywista treść świadczenia nadal polega na wykonywaniu zastrzeżonej funkcji.

Możliwe są natomiast czynności pomocnicze, takie jak wizualizacje, modelowanie 3D, zestawienia materiałowe, kosztorysy czy opracowania robocze, jeżeli w konkretnym przypadku nie obejmują samodzielnego rozwiązywania zagadnień architektonicznych lub technicznych zastrzeżonego dla osoby uprawnionej. Zakres współpracy powinien wynikać z umowy, oferty i rzeczywistego sposobu wykonania. Jeżeli materiał powstaje dla uprawnionego projektanta, to projektant musi realnie wykonywać przypisaną mu funkcję i ponosić odpowiedzialność projektową; jego udział nie powinien sprowadzać się do formalnego złożenia podpisu pod cudzym samodzielnym projektem.

PKD 2025: jak dobrać kod do rzeczywistej działalności

PKD 2025 obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Dla nowych wpisów oraz zmian w CEIDG stosuje się nową klasyfikację. Przedsiębiorcy, których działalność była oznaczona według PKD 2007 przed 1 stycznia 2025 r., mogą korzystać z okresu przejściowego nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 r., ale złożenie wniosku o zmianę wpisu w CEIDG skraca możliwość posługiwania się starym oznaczeniem do dnia dokonania tej zmiany.

Stary kod 41.10.Z nie powinien być więc podawany jako bieżąca rekomendacja dla nowego lub zmienianego wpisu. W oficjalnym kluczu powiązań PKD 2007–PKD 2025 został rozdzielony na 68.12.A, 68.12.B i 68.12.C. Te podklasy dotyczą jednak realizacji przedsięwzięć budowlanych o charakterze deweloperskim lub inwestycyjnym, w szczególności przygotowania własnych budynków albo innych obiektów do późniejszej sprzedaży. Nie są ogólnym kodem na sporządzanie dokumentacji projektowej.

Jeżeli rzeczywista działalność ma charakter architektoniczny, PKD 2025 przewiduje między innymi 71.11.Z „Działalność w zakresie architektury”. Dla pozostałej działalności inżynierskiej i związanego z nią doradztwa technicznego istotny może być 71.12.B, a dla rzeczywistego projektowania wnętrz – 74.13.Z. Ta ostatnia podklasa nie obejmuje opracowywania projektów architektonicznych. Przy faktycznych robotach związanych ze wznoszeniem budynków występują między innymi 41.00.A i 41.00.B, natomiast przy robotach specjalistycznych trzeba dobrać właściwą podklasę z działu 43. Kod powinien odpowiadać temu, co firma rzeczywiście robi.

Jeżeli firma łączy kilka rzeczywistych rodzajów aktywności, może mieć kilka kodów PKD, ale każdy z nich powinien odpowiadać faktycznie wykonywanej lub rzeczywiście planowanej działalności. Żaden kod nie zastępuje uprawnień zawodowych ani analizy podatkowej. Jeżeli chodzi o przedsięwzięcia polegające na budowie własnych domów w celu sprzedaży, odrębnie trzeba ocenić także budowę domów na sprzedaż a podatki.

Ryczałt: stawka zależy od tego, co faktycznie sprzedajesz

W 2026 r. górny limit przychodów za 2025 r. uprawniający do ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wynosi 2 000 000 euro, czyli 8 517 200 zł. Podatnik rozpoczynający działalność w roku podatkowym może co do zasady wybrać ryczałt bez względu na wysokość przychodów w tym roku, jeżeli nie zachodzi ustawowe wyłączenie.

Oświadczenie o wyborze ryczałtu składa się co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód z działalności w danym roku, a gdy pierwszy przychód przypada w grudniu – do końca roku podatkowego. Wybór może być dokonany również za pośrednictwem CEIDG.

Najczęściej rozważane w tym obszarze stawki to:

• 5,5% – dla przychodów z robót budowlanych, jeżeli rzeczywiście mamy do czynienia z takim świadczeniem;
• 14% – dla usług architektonicznych i inżynierskich oraz usług badań i analiz technicznych objętych PKWiU dział 71, a także usług w zakresie specjalistycznego projektowania objętych PKWiU 74.1;
• 3% – między innymi dla działalności usługowej w zakresie handlu, czyli w rozumieniu ustawy sprzedaży w stanie nieprzetworzonym wcześniej nabytych produktów i towarów, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń;
• 8,5% – może dotyczyć działalności usługowej, dla której ustawa nie przewiduje innej stawki, ale nie należy jej przyjmować automatycznie dla każdej usługi pomocniczej.

Dlatego wizualizacja, model 3D, kosztorys, doradztwo techniczne albo opracowanie koncepcyjne nie stają się robotami budowlanymi tylko dlatego, że dotyczą budynku. Dla ryczałtu trzeba ustalić rzeczywistą treść usługi i jej PKWiU. Również definicja robót budowlanych z Prawa budowlanego nie zastępuje podatkowej klasyfikacji świadczenia.

Sprzedaż przez Internet po zmianie PKD 2025

Stary kod 47.91.Z z PKD 2007 nie powinien być wskazywany jako aktualny, uniwersalny kod „sprzedaży internetowej”. W PKD 2025 handel detaliczny klasyfikuje się przede wszystkim według rodzaju sprzedawanych towarów, a nie według kanału sprzedaży. Internet, sklep stacjonarny czy sprzedaż wysyłkowa nie są już samodzielną podstawą do wyboru kodu. Dlatego kod dla sklepu internetowego trzeba dobrać do rzeczywistego asortymentu według aktualnej klasyfikacji.

Także stawka 3% ryczałtu nie wynika z tego, że klient kupuje przez Internet. Może mieć zastosowanie do rzeczywistej działalności usługowej w zakresie handlu, czyli odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym wcześniej nabytych produktów i towarów, o ile nie zachodzi wyłączenie z ryczałtu. Sprzedaż własnych wyrobów, plików cyfrowych, wizualizacji, modeli, dokumentacji czy usług projektowych online nie staje się z tego powodu handlem opodatkowanym 3%.

Jedna faktura i kilka świadczeń – jak rozdzielić przychód

Jeżeli przedsiębiorca wykonuje kilka rodzajów działalności opodatkowanych różnymi stawkami ryczałtu, ewidencja przychodów powinna umożliwiać ustalenie przychodu z każdego rodzaju działalności. Dotyczy to na przykład połączenia robót budowlanych, modelowania, doradztwa technicznego i sprzedaży towarów.

Sama liczba pozycji na fakturze nie przesądza jeszcze o podatku. Jeżeli świadczenia są rzeczywiście odrębne, warto rozdzielić ich zakres, wynagrodzenie, opis w umowie i ewidencję. Jeżeli natomiast ekonomicznie tworzą jedno świadczenie, sztuczne rozbicie ceny albo nazwanie całego pakietu „usługą budowlaną” nie zmieni jego rzeczywistego charakteru.

Brak ewidencji pozwalającej rozdzielić przychody uruchamia szczególne zasady z art. 12 ust. 3 ustawy ryczałtowej i może pozbawić podatnika możliwości zastosowania niższej stawki do nierozdzielonego przychodu. Jest to szczególnie istotne, gdy w pakiecie występują usługi objęte stawką 14%.

Opis na fakturze i w umowie powinien więc odpowiadać temu, co rzeczywiście wykonano. Jeżeli przedsiębiorca nie ma uprawnień, nie powinien fakturować własnej czynności jako „projekt budowlany”, jeżeli faktycznie nie może samodzielnie wykonać i podpisać dokumentacji wymagającej uprawnień.

Checklista przed wyborem PKD i stawki ryczałtu

1. Opisz dokładnie rezultat usługi: co otrzymuje klient, jakie dokumenty lub prace powstają i kto je podpisuje.
2. Sprawdź uprawnienia: czy któraś czynność wchodzi w zakres samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.
3. Dobierz PKD 2025: na podstawie aktualnej klasyfikacji i objaśnień, a nie starego symbolu PKD 2007 ani nazwy marketingowej.
4. Ustal PKWiU usługi: zwłaszcza gdy w grę wchodzi projektowanie, inżynieria, doradztwo, modelowanie albo roboty wykonawcze.
5. Sprawdź sposób wykonania świadczenia: udział materiałów, sprzedaż towarów nabytych wcześniej, sprzedaż wyrobów własnych oraz element projektowy lub doradczy mogą zmieniać kwalifikację.
6. Rozdziel wynagrodzenie tylko wtedy, gdy świadczenia są rzeczywiście odrębne: umowa, faktura i ewidencja powinny być ze sobą spójne.
7. Prowadź ewidencję przychodów według właściwych stawek: tak aby można było wykazać, jaka część przychodu pochodzi z każdego rodzaju działalności.
8. Przy realnej wątpliwości rozważ interpretację indywidualną KIS: we wniosku trzeba precyzyjnie opisać konkretną usługę. Jeżeli wątpliwość dotyczy samego grupowania PKWiU, pomocne może być wcześniejsze ustalenie klasyfikacji statystycznej.

FAQ

Czy student może prowadzić firmę związaną z budownictwem?

Tak. Sam status studenta nie wyklucza prowadzenia działalności gospodarczej. Ograniczenie dotyczy konkretnych czynności wymagających uprawnień budowlanych i prawa wykonywania samodzielnej funkcji technicznej. Student może wykonywać czynności pomocnicze lub inne usługi, które nie są zastrzeżone, jeżeli ich rzeczywisty zakres na to pozwala.

Czy PKD 71.11.Z albo 71.12.B daje prawo do podpisania projektu budowlanego?

Nie. PKD ma charakter klasyfikacyjny. Jeżeli konkretna czynność projektowa wymaga uprawnień budowlanych i prawa wykonywania samodzielnej funkcji technicznej, sam wpis kodu działalności nie daje takiego prawa.

Czy wizualizacja lub model 3D mogą być opodatkowane ryczałtem 5,5%?

Nie można tego założyć tylko dlatego, że usługa dotyczy budynku. Stawka 5,5% dotyczy robót budowlanych. Wizualizacja, modelowanie lub projektowanie mogą należeć do innych grupowań PKWiU, w tym do usług objętych stawką 14% albo – zależnie od klasyfikacji – do działalności usługowej opodatkowanej inną stawką.

Czy wystarczy, że uprawniony projektant podpisze materiał przygotowany przez osobę bez uprawnień?

Udział projektanta nie powinien być wyłącznie formalny. Osoba uprawniona musi rzeczywiście wykonywać przypisaną jej samodzielną funkcję techniczną i ponosić odpowiedzialność za opracowanie w zakresie wymaganym przepisami. Osoba bez uprawnień może przygotowywać materiały pomocnicze w ramach współpracy, ale nie powinna samodzielnie wykonywać zastrzeżonej funkcji i traktować podpisu projektanta jako sposobu na obejście wymagań.

Czy można jednocześnie stosować 3%, 5,5% i 14% ryczałtu?

Tak, jeżeli przedsiębiorca rzeczywiście osiąga przychody z różnych rodzajów działalności podlegających tym stawkom i prowadzi ewidencję pozwalającą je prawidłowo wyodrębnić. Nie można jednak przypisać niższej stawki tylko przez zmianę nazwy pozycji na fakturze.

Czy trzeba już zmienić stare kody PKD 2007?

Dla działalności oznaczonej według PKD 2007 przed 1 stycznia 2025 r. działa okres przejściowy nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 r. Jeżeli jednak przedsiębiorca po wejściu PKD 2025 składa wniosek o zmianę wpisu w CEIDG, możliwość równoległego posługiwania się PKD 2007 kończy się z dniem dokonania zmiany wpisu.