Ogrodzenie działki w Natura 2000 a art. 188 k.k.

Czy ogrodzenie jest obiektem budowlanym?

Ogrodzenie nie jest budynkiem, ale w prawie budowlanym może być kwalifikowane jako budowla albo urządzenie budowlane związane z innym obiektem. Definicję obiektu budowlanego zawiera art. 3 ustawy - Prawo budowlane. Zgodnie z tym przepisem obiektem budowlanym jest budynek, budowla albo obiekt małej architektury, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych.

W praktyce znaczenie ma to, czy działka była już zabudowana. W orzecznictwie przyjmuje się, że ogrodzenie działki zabudowanej może być urządzeniem budowlanym związanym z istniejącym obiektem, natomiast ogrodzenie działki niezabudowanej może samo stanowić budowlę. Tak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1463/16.

Odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi więc: tak, ogrodzenie może być obiektem budowlanym w rozumieniu Prawa budowlanego. Nie oznacza to jednak jeszcze, że jego wykonanie było nielegalne albo że automatycznie wypełnia znamiona przestępstwa.

Zobacz również: ogrodzenie działki rolnej i zasady zagospodarowania gruntu

Czy ogrodzenie 150 cm wymagało pozwolenia albo zgłoszenia?

Co do zasady budowa ogrodzenia o wysokości nieprzekraczającej 2,20 m nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia. Zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej wymaga natomiast budowa ogrodzeń o wysokości powyżej 2,20 m.

Jeżeli więc ogrodzenie miało 150 cm wysokości, było wykonane z siatki i metalowych słupków oraz nie miało podmurówki, to z samego Prawa budowlanego zwykle nie wynika obowiązek zgłoszenia takiej inwestycji. Trzeba jednak sprawdzić, czy w konkretnej lokalizacji nie obowiązywały dodatkowe ograniczenia, na przykład miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, uchwały dotyczące parku krajobrazowego, plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000, przepisy o ochronie zabytków albo inne decyzje administracyjne.

W sprawie karnej szczególnie ważne jest to, że art. 188 Kodeksu karnego wymaga działania wbrew przepisom. Sam fakt, że działka leży na obszarze Natura 2000, nie przesądza jeszcze o bezprawności. Organ prowadzący postępowanie powinien wskazać konkretny przepis, który miał zostać naruszony.

Natura 2000 a obowiązek oceny oddziaływania

Obszar Natura 2000 służy ochronie określonych siedlisk i gatunków. Nie jest to jednak równoznaczne z całkowitym zakazem inwestowania albo grodzenia nieruchomości. Zasadą jest zakaz podejmowania działań, które mogą znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000.

Ocena oddziaływania na obszar Natura 2000 jest wymagana wtedy, gdy dane przedsięwzięcie może znacząco oddziaływać na ten obszar, a obowiązek przeprowadzenia takiej oceny wynika z właściwej procedury. Typowe, niskie ogrodzenie z siatki bez podmurówki z reguły nie jest inwestycją o dużej skali, ale każda sprawa wymaga oceny lokalnych uwarunkowań: przebiegu szlaków migracji zwierząt, rodzaju chronionych siedlisk, położenia działki oraz ewentualnych zakazów wynikających z dokumentów ochronnych.

Jeżeli organ twierdzi, że ogrodzenie wymagało oceny oddziaływania na obszar Natura 2000, powinien wykazać, z czego wynikał taki obowiązek. W obronie warto domagać się wskazania konkretnego przepisu, dokumentu ochronnego lub rozstrzygnięcia administracyjnego, które miało zastosowanie do tej inwestycji.

Czy późniejsze warunki zabudowy mogły zakazać wcześniejszego ogrodzenia?

Decyzja o warunkach zabudowy dotyczy zasadniczo planowanej inwestycji, dla której została wydana. Jeżeli ogrodzenie zostało wykonane wcześniej, późniejszy zapis w decyzji o warunkach zabudowy zakazujący wznoszenia innych obiektów, w tym ogrodzeń, nie musi automatycznie oznaczać, że wcześniejsze ogrodzenie było nielegalne.

Nie można jednak takiego zapisu lekceważyć. Może on świadczyć o tym, że organ uznawał w danym terenie ogrodzenia za sprzeczne z przyjętymi warunkami zagospodarowania albo z ochroną przestrzeni. Trzeba więc ustalić, czy zakaz wynikał wyłącznie z treści konkretnej decyzji dotyczącej przyszłej zabudowy, czy z szerszych przepisów obowiązujących na tym obszarze.

Argument, że sąsiedzi mają identyczne ogrodzenia, może mieć znaczenie pomocnicze, ale nie przesądza o legalności. Może natomiast pomóc wykazać praktykę organów, brak oczywistej świadomości naruszenia prawa albo brak realnego negatywnego wpływu ogrodzenia na chroniony teren.

Jak bronić się przed zarzutem z art. 188 Kodeksu karnego?

Art. 188 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za wzniesienie nowego albo powiększenie istniejącego obiektu budowlanego na terenie objętym ochroną przyrodniczą lub krajobrazową albo w otulinie takiego terenu, jeżeli nastąpiło to wbrew przepisom. Sankcją może być grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2.

W praktyce linia obrony powinna koncentrować się na kilku kwestiach. Po pierwsze, trzeba ustalić, czy ogrodzenie rzeczywiście zostało wzniesione na obszarze objętym ochroną w rozumieniu przepisu. Po drugie, należy sprawdzić, czy było obiektem budowlanym w konkretnych okolicznościach. Po trzecie, najważniejsze jest ustalenie, jaki konkretny przepis miał zostać naruszony.

Przy ogrodzeniu o wysokości 150 cm istotny argument obrony polega na tym, że Prawo budowlane co do zasady nie wymaga zgłoszenia ani pozwolenia dla takiego ogrodzenia. Jeżeli organ nie wykaże dodatkowego obowiązku wynikającego z przepisów środowiskowych, planistycznych lub ochronnych, trudno mówić o działaniu wbrew przepisom.

Warto zebrać dokumenty: mapę obszaru Natura 2000, decyzję o warunkach zabudowy, dokumentację fotograficzną ogrodzenia, informacje o jego parametrach, ewentualne stanowisko organu ochrony środowiska oraz korespondencję z urzędem. W postępowaniu przygotowawczym można wnosić o dopuszczenie dowodu z dokumentów, opinii specjalisty albo ustalenia, czy inwestycja mogła znacząco oddziaływać na cele ochrony obszaru.

Czy potrzebny będzie adwokat?

Udział adwokata nie zawsze jest obowiązkowy, ale przy zarzucie z art. 188 Kodeksu karnego jest zdecydowanie rozsądny. Sprawa łączy prawo karne, budowlane, planistyczne i środowiskowe, a niewłaściwie złożone wyjaśnienia mogą utrudnić późniejszą obronę.

Adwokat może przeanalizować, czy zarzut opisuje wszystkie znamiona czynu zabronionego, czy wskazano konkretny naruszony przepis, czy potrzebna była ocena oddziaływania na obszar Natura 2000 oraz czy istnieją podstawy do umorzenia postępowania już na etapie przygotowawczym. Jeżeli akt oskarżenia trafi do sądu, pomoc obrońcy będzie szczególnie przydatna przy formułowaniu wniosków dowodowych i przesłuchaniu świadków.

FAQ

Czy każde ogrodzenie na obszarze Natura 2000 jest nielegalne?

Nie. Obszar Natura 2000 nie oznacza automatycznego zakazu grodzenia działek. Problem pojawia się wtedy, gdy ogrodzenie narusza konkretne przepisy albo może znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony tego obszaru.

Czy ogrodzenie z siatki o wysokości 150 cm trzeba zgłaszać?

Co do zasady nie. Zgłoszenia wymaga budowa ogrodzenia o wysokości powyżej 2,20 m. Przy niższym ogrodzeniu trzeba jednak sprawdzić dodatkowe ograniczenia wynikające z planu miejscowego, dokumentów ochronnych lub innych przepisów szczególnych.

Czy ogrodzenie jest obiektem budowlanym?

Może być. W zależności od okoliczności ogrodzenie może być uznane za budowlę albo urządzenie budowlane. Sama taka kwalifikacja nie przesądza jednak, że inwestor naruszył prawo.

Czy decyzja o warunkach zabudowy wydana po postawieniu płotu działa wstecz?

Zasadniczo decyzja o warunkach zabudowy dotyczy planowanej inwestycji i nie powinna automatycznie legalizować ani delegalizować robót wykonanych wcześniej. Jej treść może jednak mieć znaczenie dowodowe i powinna zostać przeanalizowana w kontekście całej sprawy.

Co jest najważniejsze przy obronie z art. 188 Kodeksu karnego?

Najważniejsze jest ustalenie, jaki konkretny przepis miał zostać naruszony. Jeżeli ogrodzenie nie wymagało pozwolenia, zgłoszenia ani oceny oddziaływania na obszar Natura 2000, a organ nie wskaże innej podstawy bezprawności, zarzut może być kwestionowany.

Podsumowanie

Ogrodzenie działki na obszarze Natura 2000 może być obiektem budowlanym, ale nie każde jego wykonanie jest czynem zabronionym. Przy ogrodzeniu o wysokości 150 cm podstawowe znaczenie ma to, że Prawo budowlane co do zasady nie wymaga zgłoszenia ani pozwolenia dla ogrodzeń do 2,20 m. Odpowiedzialność z art. 188 Kodeksu karnego wymaga natomiast wykazania działania wbrew konkretnym przepisom.

W opisanej sytuacji należy przeanalizować dokumenty ochronne dla obszaru Natura 2000, miejscowy plan albo jego brak, decyzję o warunkach zabudowy oraz to, czy organ potrafi wskazać realną podstawę zarzutu. Jeżeli sprawa trafi do sądu, pomoc adwokata może być istotna, ponieważ obrona wymaga połączenia argumentów z kilku dziedzin prawa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, t.j. Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
4. Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1463/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.