Nawiezienie ziemi na działkę przy jeziorze

Czy można podnieść poziom działki przy jeziorze?

Co do zasady właściciel może porządkować, wyrównywać i zagospodarowywać własną nieruchomość. Nie oznacza to jednak pełnej swobody, zwłaszcza gdy działka graniczy z jeziorem, a granica praktycznie pokrywa się z lustrem wody. W takim miejscu prace ziemne mogą oddziaływać nie tylko na Pana grunt, lecz także na wodę, brzeg, grunty sąsiednie i środowisko.

Jeżeli chodzi wyłącznie o rozplantowanie czystej, legalnie pozyskanej ziemi w głębi działki, bez wykonywania budowli, bez ingerencji w brzeg jeziora i bez zmiany odpływu wód na cudze grunty, ryzyko formalne jest mniejsze. Jeżeli jednak nasyp ma działać jak wał, opaska brzegowa, umocnienie brzegu, zasypanie podmokłego terenu albo element regulacji poziomu wody, sprawa może wymagać zgody wodnoprawnej lub co najmniej wcześniejszej weryfikacji w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie.

Policja sama nie wydaje decyzji w takich sprawach. Może jednak przyjąć zgłoszenie, sporządzić notatkę albo zawiadomić właściwy organ, na przykład gminę, nadzór budowlany, Wody Polskie lub organ ochrony środowiska. Dlatego warto działać tak, aby w razie kontroli można było wykazać legalne pochodzenie ziemi, cel prac i brak szkody dla innych nieruchomości.

Pozwolenie budowlane a nawiezienie ziemi

Sama niwelacja terenu, polegająca na wyrównaniu lub podwyższeniu gruntu, co do zasady nie jest robotą budowlaną w rozumieniu Prawa budowlanego, jeżeli nie jest związana z budową, przebudową albo wykonaniem obiektu budowlanego. Takie stanowisko pojawia się również w orzecznictwie, między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2003 r., sygn. akt IV SA 1131/2002.

Inaczej należy oceniać sytuację, gdy nawiezienie ziemi jest elementem przygotowania terenu pod budowę domu, drogi, parkingu, muru oporowego, skarpy technicznej, przepustu, rowu, drenażu albo innego urządzenia. Wtedy prace mogą być objęte dokumentacją budowlaną, pozwoleniem na budowę, zgłoszeniem albo oceną nadzoru budowlanego. Na gruncie rolnym nawiezienie ziemi może być tylko jednym z elementów inwestycji; łączne ryzyka pokazuje przypadek tuneli, domku i niwelacji.

Nie można więc przyjąć prostej zasady, że nawieźć ziemię można zawsze i bez żadnych formalności. Kluczowe jest to, jaki jest cel prac, jaka jest ich skala, skąd pochodzi materiał oraz czy skutki prac wykraczają poza granice działki.

Zgoda wodnoprawna przy działce nad jeziorem

Najważniejszym ograniczeniem przy działce graniczącej z jeziorem jest Prawo wodne. Właściciel gruntu nie powinien samowolnie wykonywać prac, które w praktyce ingerują w wodę, brzeg jeziora, ukształtowanie linii brzegowej, naturalny odpływ wód lub funkcjonowanie terenów okresowo zalewanych.

Zgoda wodnoprawna może być potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy prace polegają na wykonaniu urządzenia wodnego, umocnieniu brzegu, zmianie ukształtowania koryta albo czaszy zbiornika, zasypywaniu terenu zalewanego wodą, wykonaniu rowu, drenażu, przepustu, nasypu pełniącego funkcję ochronną albo innego rozwiązania wpływającego na stosunki wodne. Forma zgody zależy od rodzaju prac i może przybrać postać pozwolenia wodnoprawnego, zgłoszenia wodnoprawnego albo innej wymaganej procedury. Z kolei prace ingerujące bezpośrednio w dno albo czaszę zbiornika, takie jak pogłębienie jeziora przy pomoście, zwykle wymagają odrębnej oceny wodnoprawnej.

Jeżeli nasyp pozostaje w granicach działki, ale powoduje spiętrzenie wody, jej skierowanie na sąsiada albo ograniczenie naturalnego rozlewania się wody z jeziora, organ może nakazać przywrócenie poprzedniego stanu albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodzie. Sam fakt, że prace wykonano na własnym gruncie, nie chroni przed odpowiedzialnością administracyjną.

W praktyce przed rozpoczęciem prac przy jeziorze warto ustalić, czy działka leży na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią, w strefie ochronnej, na terenie objętym formą ochrony przyrody albo w miejscu, dla którego miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje ograniczenia w zmianie ukształtowania terenu. Przy podobnych pracach nad wodą osobnej oceny wymaga też wiata nad jeziorem bez zgłoszenia, zwłaszcza gdy obiekt stoi blisko brzegu lub na terenie chronionym.

Naruszenie stosunków wodnych

Podniesienie gruntu nie może pogarszać sytuacji sąsiadów. Jeżeli po nawiezieniu ziemi woda zacznie spływać na sąsiednią działkę, zalegać przy cudzym budynku albo zostanie odcięty dotychczasowy odpływ, właściciel naraża się na postępowanie administracyjne i roszczenia cywilne.

Gdy ziemię nawozi właściciel sąsiedniej nieruchomości, pomocny jest poradnik o nawożenie ziemi przez sąsiada.

W sprawach lokalnych dotyczących zmiany stanu wody na gruncie właściwy może być wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Organ bada wtedy, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie oraz czy ta zmiana szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Jeżeli tak, może nakazać przywrócenie stanu poprzedniego albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Dlatego przed nawiezieniem większej ilości ziemi dobrze jest wykonać prostą dokumentację: zdjęcia stanu istniejącego, opis kierunku spływu wody, szkic planowanych prac, szacunkową ilość ziemi oraz informację, skąd pochodzi materiał. Przy większych robotach warto rozważyć opinię projektanta, geodety albo specjalisty od odwodnienia.

Ziemia z wykopu jako odpad

Drugim istotnym problemem jest pochodzenie ziemi. Czysta ziemia ogrodowa kupiona jako towar i udokumentowana fakturą to inna sytuacja niż ziemia przywieziona z budowy, wykopu, rozbiórki albo robót drogowych. Taki materiał może zostać uznany za odpad, najczęściej z grupy 17, czyli odpady z budowy, remontów i demontażu.

Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż zawierające substancje niebezpieczne, są klasyfikowane zwykle pod kodem 17 05 04. Jeżeli materiał jest zanieczyszczony substancjami niebezpiecznymi, może wchodzić w grę kod 17 05 03, a jego użycie na działce jest obarczone znacznie większym ryzykiem. W razie kontroli organ może żądać wykazania, że materiał nie jest zanieczyszczony i został wykorzystany zgodnie z przepisami.

Zgodnie z ustawą o odpadach posiadaczem odpadów jest między innymi ten, kto faktycznie nimi włada. Dodatkowo przyjmuje się domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Oznacza to, że właściciel działki może odpowiadać za ziemię nawiezioną na jego teren, nawet jeżeli przywiózł ją wykonawca.

Jeżeli organ uzna, że na działce zgromadzono odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym, może nakazać ich usunięcie. W orzecznictwie podkreśla się, że nie zawsze pomaga argument, iż odpady miały poprawić zagospodarowanie gruntu lub stosunki wodne. Tak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1918/16.

Wykorzystanie odpadów na potrzeby własne

Ustawa o odpadach przewiduje zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów dla osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, która wykorzystuje określone odpady na potrzeby własne. Nie jest to jednak zgoda na dowolne przyjmowanie ziemi z każdej budowy i w każdej ilości.

Rodzaje odpadów, metody ich odzysku, warunki magazynowania oraz dopuszczalne ilości określa rozporządzenie wykonawcze. Dla ziemi i gleby o kodzie 17 05 04 przepisy przewidują możliwość wykorzystania na potrzeby własne, między innymi przy utwardzaniu powierzchni lub wypełnianiu określonych terenów, ale tylko przy spełnieniu warunków dotyczących ilości, sposobu użycia, braku zanieczyszczeń oraz zgodności z Prawem budowlanym i Prawem wodnym.

W praktyce należy zwrócić uwagę na limit ilościowy wskazany w załączniku do rozporządzenia, w szczególności na przelicznik 0,2 Mg na m² powierzchni, jeżeli taki sposób określenia limitu ma zastosowanie do danego wykorzystania. Przed przyjęciem większej ilości materiału trzeba zweryfikować aktualne brzmienie załącznika i konkretny kod odpadu.

Bezpieczne minimum to uzyskanie od dostawcy informacji o pochodzeniu ziemi, kodzie odpadu, braku zanieczyszczeń oraz ilości. Przy większych pracach warto mieć również dokumentację transportu, zdjęcia i opis sposobu wykorzystania materiału. Brak dokumentów zwykle utrudnia obronę w razie kontroli.

Co sprawdzić przed rozpoczęciem prac?

Przed nawiezieniem ziemi na działkę przy jeziorze warto przejść krótką listę kontrolną. Po pierwsze, trzeba ustalić, czy prace będą wyłącznie wyrównaniem terenu, czy elementem budowy albo wykonaniem urządzenia. Po drugie, należy sprawdzić, czy teren znajduje się przy linii brzegowej, na obszarze zalewowym, w obszarze chronionym albo w strefie, dla której plan miejscowy wprowadza ograniczenia.

Po trzecie, należy ustalić pochodzenie ziemi. Jeżeli jest to ziemia z wykopu, trzeba traktować ją ostrożnie i zażądać od dostawcy informacji o kodzie odpadu oraz jakości materiału. Po czwarte, trzeba ocenić, czy podniesienie działki nie skieruje wód na sąsiada. Po piąte, warto zapytać właściwy organ, czy planowany zakres wymaga zgłoszenia albo pozwolenia wodnoprawnego.

Najbardziej ryzykowne jest nawożenie ziemi bez planu, bez dokumentów i bez kontroli ilości. W razie sporu to właściciel działki będzie musiał wykazać, że nie składuje odpadów, nie naruszył przepisów wodnych i nie spowodował szkody na cudzym gruncie.

FAQ

Czy mogę podnieść poziom działki, jeśli wszystko robię w swoich granicach?

Nie zawsze. Granice własności nie wyłączają przepisów Prawa wodnego, ustawy o odpadach, Prawa budowlanego ani przepisów miejscowych. Jeżeli prace wpływają na wodę, brzeg jeziora albo sąsiednie grunty, mogą wymagać zgody albo mogą zostać zakwestionowane przez organ.

Czy nawiezienie ziemi wymaga pozwolenia na budowę?

Sama niwelacja terenu zwykle nie jest robotą budowlaną. Pozwolenie, zgłoszenie albo ujęcie prac w projekcie może być jednak potrzebne, gdy ziemia jest związana z budową, skarpą techniczną, murem oporowym, drogą, parkingiem, odwodnieniem lub innym obiektem.

Kiedy potrzebna jest zgoda wodnoprawna?

Zgoda wodnoprawna może być potrzebna, gdy prace ingerują w brzeg, wodę, kształt zbiornika, urządzenia wodne, odpływ wód albo tworzą nasyp pełniący funkcję ochronną. Przy działce bezpośrednio nad jeziorem warto ustalić to przed rozpoczęciem robót w Wodach Polskich.

Czy ziemia z budowy jest odpadem?

Może być odpadem, zwłaszcza gdy pochodzi z wykopów i jest przekazywana poza teren budowy. Najczęściej chodzi o kod 17 05 04, jeżeli materiał nie zawiera substancji niebezpiecznych. Właściciel działki powinien mieć dokumenty potwierdzające pochodzenie, ilość i jakość ziemi.

Co grozi za nawiezienie zbyt dużej ilości ziemi?

W zależności od naruszenia organ może nakazać usunięcie odpadów, przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom albo wszcząć postępowanie dotyczące samowoli budowlanej. Możliwe są też roszczenia sąsiadów, jeżeli ponieśli szkodę.

Podsumowanie

Podniesienie poziomu działki przy jeziorze jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy prace są zgodne z przepisami budowlanymi, wodnymi, środowiskowymi i odpadowymi. Najważniejsze jest, aby nie ingerować samowolnie w linię brzegową, nie zmieniać stosunków wodnych ze szkodą dla innych gruntów i nie przyjmować ziemi z nieustalonego źródła.

Jeżeli planowane jest nawiezienie większej ilości ziemi, zwłaszcza z wykopów budowlanych, warto przed rozpoczęciem prac ustalić wymagania w gminie i w Wodach Polskich oraz zabezpieczyć dokumenty pochodzenia materiału. To prostsze i tańsze niż późniejsze usuwanie nasypu albo odpieranie zarzutu nielegalnego składowania odpadów.

Źródła:

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - Dz.U. 2013 poz. 21 z późn. zm.
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2003 r., sygn. akt IV SA 1131/2002
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1918/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.