Aprobaty techniczne ITB a dostęp do informacji

Jak rozumieć art. 39 ustawy o wyrobach budowlanych?

Art. 39 ustawy o wyrobach budowlanych miał charakter przepisu przejściowego. Nakładał na jednostki organizacyjne udzielające aprobat technicznych obowiązek przekazania do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego informacji, o których mowa w dawnym art. 9 ust. 5, dotyczących aprobat udzielonych przed wejściem w życie ustawy.

Nie był to przepis ustanawiający nową procedurę wydania aprobaty ani obowiązek późniejszego legalizowania wyrobów. Chodziło o przekazanie określonych danych o już udzielonych aprobatach. W praktyce znaczenie miały zwłaszcza: numer aprobaty, nazwa wyrobu, dane wnioskodawcy, rodzaj, typ i przeznaczenie wyrobu oraz okres ważności aprobaty.

Przed wejściem w życie ustawy o wyrobach budowlanych zagadnienia dopuszczania wyrobów do stosowania w budownictwie były powiązane z art. 10 Prawa budowlanego w poprzednim stanie prawnym oraz z przepisami wykonawczymi dotyczącymi aprobat i kryteriów technicznych. Obecnie trzeba odróżniać historyczne aprobaty techniczne od aktualnych dokumentów odniesienia, w szczególności krajowych ocen technicznych.

Czy można uzyskać od ITB informację, o której mowa w art. 39?

Możliwość uzyskania informacji od Instytutu Techniki Budowlanej zależy przede wszystkim od tego, czy ITB faktycznie posiada żądane dane albo dokumenty. W trybie dostępu do informacji publicznej podmiot zobowiązany udostępnia informację, którą ma. Co do zasady nie musi tworzyć nowej informacji ani odtwarzać dokumentacji, której nie posiada.

Jeżeli ITB w postępowaniu przed sądem administracyjnym wskazał, że nie posiada żądanej informacji, sąd mógł przyjąć, że nie da się nakazać udostępnienia informacji nieznajdującej się w zasobach tego podmiotu. Nie oznacza to jednak automatycznie, że informacja nigdy nie istniała. Oznacza jedynie, że w danym postępowaniu istotne było faktyczne posiadanie informacji przez adresata wniosku.

W praktyce warto rozważyć skierowanie odrębnego wniosku do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. To GINB był adresatem informacji przekazywanych na podstawie art. 39. We wniosku należy możliwie precyzyjnie wskazać, czego się żąda: numeru aprobaty, nazwy wyrobu, nazwy producenta lub wnioskodawcy, okresu ważności, ewentualnie kopii pisma przekazującego dane przez jednostkę aprobującą.

Jeżeli GINB również nie posiada informacji, powinien odpowiedzieć zgodnie z zasadami właściwymi dla dostępu do informacji publicznej. W zależności od treści odpowiedzi można rozważyć dalsze środki prawne, w tym skargę na bezczynność albo kwestionowanie odmowy, jeżeli została wydana decyzja administracyjna.

Co powinna obejmować informacja o dawnej aprobacie?

Dawny art. 9 ust. 5 ustawy o wyrobach budowlanych przewidywał przekazywanie do GINB informacji o udzielonej aprobacie technicznej. Typowy zakres takiej informacji obejmował:

• numer aprobaty technicznej,
• nazwę wyrobu budowlanego,
• oznaczenie wnioskodawcy,
• określenie rodzaju wyrobu budowlanego, jego typu i przeznaczenia,
• wskazanie okresu ważności aprobaty technicznej.

Jeżeli wniosek o informację publiczną jest zbyt ogólny, adresat może mieć trudność z jego realizacją. W sprawach dawnych aprobat technicznych szczególnie ważne jest podanie jak największej liczby danych identyfikujących wyrób i dokument. Samo żądanie „wykazu wszystkich aprobat” może być mniej skuteczne niż wniosek odnoszący się do konkretnej aprobaty, konkretnego producenta albo określonej grupy wyrobów.

Aprobaty techniczne po zmianach od 2017 r.

Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. zmieniająca ustawę o wyrobach budowlanych wprowadziła istotną zmianę modelu dokumentów technicznych. Pojęcie aprobaty technicznej zostało zastąpione krajową oceną techniczną. Nie oznaczało to jednak bezterminowego utrzymania wszystkich dawnych aprobat.

Przepisy przejściowe przewidywały, że aprobaty techniczne wydane przed wejściem w życie odpowiednich zmian mogły być wykorzystywane jako krajowe oceny techniczne do końca okresu ważności tych aprobat. Kluczowe znaczenie ma więc data wydania dokumentu, okres jego ważności oraz to, czy dokument nie został wcześniej uchylony albo zastąpiony innym dokumentem odniesienia.

Jeżeli okres ważności aprobaty już upłynął, sama historyczna aprobata nie powinna być traktowana jako aktualna podstawa wprowadzania wyrobu do obrotu albo udostępniania go na rynku. W takim przypadku producent powinien posługiwać się aktualnymi dokumentami wymaganymi dla danego wyrobu, w szczególności właściwą deklaracją właściwości użytkowych i odpowiednim dokumentem odniesienia, jeżeli jest wymagany.

Czy aprobata wydana niezgodnie z dawnym art. 9 może nadal działać?

Nie można przyjąć automatycznie, że każda aprobata techniczna budząca wątpliwości jest bezskuteczna od samego początku tylko dlatego, że inny podmiot kwestionuje jej zgodność z dawnym art. 9. Dokument urzędowy lub dokument wydany w ramach przewidzianej procedury korzysta w praktyce z domniemania prawidłowości, dopóki nie zostanie skutecznie wyeliminowany z obrotu albo dopóki właściwy organ nie stwierdzi nieprawidłowości w odpowiednim trybie.

Jednocześnie zmiana przepisów od 2017 r. nie „uzdrawiała” aprobat wydanych wadliwie. Przepisy przejściowe pozwalały wykorzystywać dawne aprobaty jako krajowe oceny techniczne jedynie w zakresie i przez czas wynikający z ich ważności. Jeżeli aprobata została wydana dla wyrobu, który w ogóle nie powinien być objęty taką procedurą, może to mieć znaczenie w postępowaniu kontrolnym, w sporze cywilnym, w relacji z inwestorem albo w ocenie odpowiedzialności producenta.

Ocena, czy dana aprobata została wydana niezgodnie z prawem, nie należy do dowolnego uczestnika rynku. Właściwe są przede wszystkim organy nadzoru rynku wyrobów budowlanych, w szczególności wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, w granicach swoich kompetencji.

Jakie działania może podjąć producent, inwestor albo projektant?

Osoba, która chce zweryfikować dawną aprobatę techniczną, powinna działać etapowo. Najpierw warto zgromadzić pełną dokumentację: kopię aprobaty, załączniki, deklaracje zgodności lub właściwości użytkowych, oznakowanie wyrobu, instrukcje, korespondencję z jednostką aprobującą oraz dokumenty potwierdzające okres stosowania wyrobu.

Następnie można skierować wnioski o informację publiczną do ITB i GINB. Wniosek powinien być konkretny i obejmować informacje identyfikujące wyrób. Jeżeli sprawa dotyczy aktualnego stosowania wyrobu na budowie albo dalszego udostępniania go na rynku, warto rozważyć również zawiadomienie właściwego organu nadzoru budowlanego lub nadzoru rynku wyrobów budowlanych.

W sporach inwestycyjnych sama nieobecność informacji w rejestrze lub brak potwierdzenia ze strony ITB nie zawsze przesądza o odpowiedzialności producenta, projektanta czy wykonawcy — zob. powiązaną poradę projekt powykonawczy przyczepy. Znaczenie ma to, czy wyrób w chwili zastosowania spełniał wymagania, czy posiadał wymagane dokumenty oraz czy uczestnicy procesu budowlanego dochowali należytej staranności.

Skutki dla obrotu prawnego i rynku wyrobów budowlanych

Jeżeli właściwy organ stwierdzi, że wyrób budowlany nie spełnia wymagań określonych w przepisach, może zastosować środki przewidziane w ustawie o wyrobach budowlanych. Mogą one obejmować m.in. zakaz dalszego udostępniania wyrobu, obowiązek usunięcia nieprawidłowości, wycofanie wyrobu z obrotu albo inne działania adekwatne do naruszenia.

Nie każda wątpliwość dotycząca historycznej aprobaty prowadzi jednak do takich samych skutków. Inaczej ocenia się wyrób, którego dokument odniesienia po prostu utracił ważność, inaczej wyrób błędnie sklasyfikowany, a jeszcze inaczej sytuację, w której dokumentacja została utracona po wielu latach. Dlatego w praktyce konieczna jest analiza konkretnego przypadku.

FAQ

Czy ITB musi udostępnić wykaz wszystkich dawnych aprobat technicznych?

ITB powinien udostępnić informację publiczną, którą posiada i która mieści się w zakresie wniosku. Jeżeli nie posiada żądanych danych, nie można skutecznie wymusić udostępnienia informacji nieistniejącej w jego zasobach. Warto wtedy skierować odrębny wniosek do GINB.

Czy brak informacji w ITB oznacza, że aprobata była nieważna?

Nie zawsze. Brak informacji u jednego podmiotu może wynikać z archiwizacji, utraty dokumentacji albo tego, że dane przekazano innemu organowi. Ważność i skutki aprobaty trzeba oceniać na podstawie jej treści, daty wydania, okresu ważności oraz ewentualnych rozstrzygnięć właściwych organów.

Czy dawna aprobata techniczna może dziś zastępować krajową ocenę techniczną?

Tylko w granicach przewidzianych przepisami przejściowymi i zasadniczo do końca okresu ważności tej aprobaty. Jeżeli okres ważności upłynął, producent powinien posługiwać się aktualnymi dokumentami wymaganymi dla danego wyrobu.

Czy zmiana przepisów od 2017 r. zalegalizowała wadliwe aprobaty?

Nie. Przepisy przejściowe umożliwiały korzystanie z dawnych aprobat jako krajowych ocen technicznych do końca ich ważności, ale nie usuwały automatycznie ewentualnych wad wcześniejszego wydania dokumentu.

Do kogo zgłosić podejrzenie, że wyrób nie spełnia wymagań?

W zależności od okoliczności właściwy może być wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego albo Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. W zawiadomieniu warto przedstawić dokumenty dotyczące wyrobu, aprobaty, deklaracji oraz sposobu jego zastosowania lub udostępniania na rynku.

Podsumowanie

Uzyskanie informacji o dawnych aprobatach technicznych ITB jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy adresat wniosku faktycznie posiada żądane dane. Jeżeli ITB nie ma dokumentacji, praktycznym krokiem jest skierowanie precyzyjnego wniosku do GINB, ponieważ to tam miały trafić informacje wskazane w art. 39 ustawy o wyrobach budowlanych.

Dawne aprobaty techniczne nie działają bezterminowo. Po zmianach przepisów mogły być wykorzystywane jako krajowe oceny techniczne tylko do końca okresu ważności. Jeżeli istnieje podejrzenie, że aprobata została wydana z naruszeniem dawnych przepisów, konieczna jest analiza konkretnego dokumentu i ewentualne uruchomienie właściwego postępowania, zamiast samodzielnego przesądzania o jej nieważności.

Źródła:

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych

Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o wyrobach budowlanych, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o zmianie ustawy o wyrobach budowlanych oraz ustawy o systemie oceny zgodności

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.