Wadliwa instalacja niezgodna z projektem

Brak pisemnej umowy nie wyłącza odpowiedzialności

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, jaka umowa faktycznie łączyła strony. Przy wykonaniu instalacji w budynku może chodzić o umowę o dzieło, umowę o roboty budowlane albo umowę mieszaną. Sama okoliczność, że strony nie podpisały dokumentu, nie oznacza jeszcze, że nie powstał stosunek zobowiązaniowy. Umowa mogła zostać zawarta ustnie, mailowo, przez zaakceptowanie oferty, przekazanie projektu, dopuszczenie wykonawcy na budowę i rozpoczęcie prac.

Brak pisemnej umowy ma jednak duże znaczenie dowodowe. W razie sporu trzeba będzie wykazać m.in. zakres zlecenia, wynagrodzenie, kto dostarczał materiały, jaki projekt był wiążący, czy inwestor akceptował zmiany oraz czy wykonawca informował o problemach technicznych. Dowodami mogą być wiadomości SMS i e-mail, zdjęcia, faktury, kosztorysy, notatki z budowy, protokoły, zeznania świadków oraz dokumentacja projektowa.

Artykuł 354 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią, celem społeczno-gospodarczym, zasadami współżycia społecznego oraz ustalonymi zwyczajami. Jeżeli więc wykonawca przyjął do wykonania instalację według konkretnego projektu, a następnie wykonał ją odmiennie bez uzgodnienia i bez podstaw technicznych, inwestor może twierdzić, że doszło do nienależytego wykonania zobowiązania.

Wadliwe wykonanie instalacji a roszczenia inwestora

Jeżeli instalacja wentylacji mechanicznej została wykonana niezgodnie z projektem i wymaga demontażu oraz ponownego montażu, inwestor może formułować roszczenia na kilku podstawach. Najczęściej będzie to odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego, a w zależności od rodzaju umowy także odpowiednie przepisy o dziele, robotach budowlanych i rękojmi za wady. Jeżeli spór dotyczy nie tylko jakości, ale też formalności, osobno trzeba ocenić instalację CO wykonaną bez zgłoszenia.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1287/00, wskazał, że z niewykonaniem zobowiązania mamy do czynienia wtedy, gdy zachowanie dłużnika całkowicie odbiega od treści stosunku zobowiązaniowego, natomiast nienależyte wykonanie występuje wtedy, gdy zachowanie dłużnika częściowo odpowiada zobowiązaniu, ale osiągnięty rezultat nie spełnia wymagań. Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt V ACa 88/09.

W praktyce inwestor może żądać przede wszystkim doprowadzenia instalacji do stanu zgodnego z projektem. Jeżeli wada jest istotna, uniemożliwia prawidłowe użytkowanie systemu albo zagraża odbiorom budynku, spór może dotyczyć nie tylko kosztów demontażu i ponownego montażu, ale również szkód związanych z opóźnieniem, dodatkowymi pracami, opinią specjalisty czy koniecznością zatrudnienia innej ekipy.

Czy inwestor może zlecić poprawki innej ekipie?

Jeżeli wykonawca wykonuje dzieło wadliwie albo sprzecznie z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonywania prac i wyznaczyć odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie terminu może, zależnie od sytuacji, odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie prac innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy. W realiach budowlanych bardzo ważne jest, aby takie wezwanie było konkretne i możliwe do udowodnienia.

Jeżeli prace zostały już zakończone i odebrane, inwestor może powoływać się na przepisy o rękojmi za wady stosowane odpowiednio do umowy o dzieło albo na odpowiedzialność odszkodowawczą. W aktualnym stanie prawnym przy umowie o dzieło nie należy opierać się na dawnym art. 637 Kodeksu cywilnego, ponieważ został uchylony. Zastosowanie ma przede wszystkim art. 638 Kodeksu cywilnego, który odsyła do przepisów o rękojmi przy sprzedaży, z uwzględnieniem charakteru dzieła.

Dla wykonawcy istotne jest to, że nie każde zlecenie poprawek innej firmie automatycznie oznacza obowiązek zapłaty całej wystawionej przez nią faktury. Inwestor powinien wykazać wadę, związek przyczynowy, zasadność i wysokość kosztów. Wykonawca może bronić się m.in. tym, że inwestor nie wyznaczył terminu na poprawki, zmienił zakres prac, zlecił roboty nadmiernie kosztowne albo że wada wynikała z błędnego projektu, decyzji inwestora lub materiału dostarczonego przez zamawiającego — zob. powiązaną poradę błędne wytyczenie budynku przez geodetę.

Nieopłacony materiał: czy można go zdemontować i zabrać?

Sam fakt braku zapłaty nie daje wykonawcy prawa do samowolnego wejścia na budowę, demontażu instalacji i zabrania materiałów. Jeżeli elementy zostały trwale połączone z budynkiem, mogą stać się częścią składową nieruchomości. Wtedy ich odłączenie bez zgody inwestora może rodzić odpowiedzialność cywilną, a w skrajnych przypadkach także ryzyko zarzutów związanych z naruszeniem mienia lub posiadania.

Inaczej można oceniać materiały niewbudowane, pozostawione na budowie i nadal należące do wykonawcy. Nawet wtedy bezpieczniej jest uzgodnić odbiór z inwestorem pisemnie, sporządzić protokół i unikać działań, które mogłyby zostać przedstawione jako samowolne. Jeżeli inwestor nie płaci, właściwą drogą jest wezwanie do zapłaty, zabezpieczenie dowodów, ewentualne wstrzymanie dalszych prac w granicach prawa oraz dochodzenie roszczenia o wynagrodzenie.

Wykonawca może dochodzić zapłaty za prace wykonane prawidłowo albo za część prac, z której inwestor korzysta. Trzeba jednak liczyć się z tym, że inwestor będzie podnosił zarzut wadliwości, żądał obniżenia wynagrodzenia, potrącał swoje roszczenia lub twierdził, że poniósł koszty koniecznych poprawek.

Czy wykonawca zapłaci za nową ekipę?

Odpowiedź zależy od przyczyny wad, zachowania stron i wysokości szkody. Jeżeli instalacja jest niezgodna z projektem z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, a wykonawca odmawia naprawy lub nie usuwa wad w wyznaczonym terminie, inwestor może dochodzić zwrotu uzasadnionych kosztów poprawienia instalacji przez inną ekipę. Może też żądać naprawienia dalszej szkody, jeżeli wykaże jej wysokość i związek z wadliwym wykonaniem.

Odszkodowanie nie powinno jednak prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia inwestora. Jeżeli nowa firma wykonała prace szersze niż konieczne poprawki, zastosowała droższe rozwiązania bez potrzeby albo usunęła również wady niezależne od pierwotnego wykonawcy, wykonawca może kwestionować wysokość roszczenia. W sporach tego typu często kluczowa jest opinia biegłego z zakresu instalacji sanitarnych lub wentylacji.

Warto też odróżnić brak zapłaty od odpowiedzialności za wadę. Nieopłacenie dotychczasowych prac może dawać wykonawcy roszczenie o wynagrodzenie, ale nie zawsze usprawiedliwia porzucenie budowy lub odmowę usunięcia wad, które sam spowodował. Najbezpieczniej nie podejmować jednostronnych działań siłowych, tylko wezwać inwestora do uregulowania należności i jednocześnie zaproponować jasny harmonogram usunięcia wad albo rozliczenia stron.

Jak ograniczyć ryzyko sporu?

Wykonawca powinien przede wszystkim zebrać i zabezpieczyć dokumenty. Chodzi o projekt, uzgodnienia z inwestorem, korespondencję, zdjęcia instalacji, wykaz zakupionych materiałów, faktury, protokoły, notatki z rozmów oraz informacje o tym, kto podejmował decyzje o odstępstwach od projektu. Jeżeli odstępstwo wynikało z polecenia inwestora, kierownika budowy, projektanta albo z obiektywnych warunków technicznych, trzeba to udokumentować.

Następnie warto wystosować do inwestora pismo, w którym wykonawca opisze wykonany zakres, wskaże kwotę wynagrodzenia, odniesie się do zarzutów, zaproponuje sposób rozwiązania sprawy i zastrzeże, że demontaż materiałów wbudowanych wymaga uzgodnienia. Jeżeli wada rzeczywiście powstała po stronie wykonawcy, często tańsze i bezpieczniejsze jest uzgodnienie poprawek niż bierne czekanie na fakturę od innej ekipy oraz pozew o odszkodowanie.

FAQ

Czy brak podpisanej umowy chroni wykonawcę przed roszczeniami?

Nie. Umowa może zostać zawarta ustnie albo przez faktyczne zachowanie stron. Brak dokumentu utrudnia dowodzenie, ale nie wyłącza odpowiedzialności za wadliwe wykonanie prac.

Czy mogę odmówić poprawek, bo inwestor nie zapłacił?

To zależy od tego, czy zapłata była już wymagalna, jak strony ustaliły rozliczenia i czy zarzuty inwestora są zasadne. Brak zapłaty może uzasadniać roszczenie o wynagrodzenie, ale nie zawsze pozwala odmówić usunięcia wad spowodowanych przez wykonawcę.

Czy mogę zabrać materiały, których inwestor nie opłacił?

Nie należy robić tego samowolnie. Materiały trwale wbudowane w obiekt mogą być traktowane jako część nieruchomości. W przypadku materiałów niewbudowanych trzeba ustalić własność i najlepiej odebrać je za zgodą inwestora oraz z protokołem.

Kiedy inwestor może zlecić poprawki innej firmie?

Najczęściej wtedy, gdy wykonawca został wezwany do usunięcia wad lub zmiany sposobu wykonywania prac, otrzymał odpowiedni termin i go nie dotrzymał. W pilnych przypadkach ocena może zależeć od zagrożenia szkodą, bezpieczeństwa lub terminów odbiorowych.

Czy inwestor może żądać więcej niż koszt samych poprawek?

Tak, ale musi wykazać szkodę, jej wysokość i związek z wadliwym wykonaniem. Mogą to być np. koszty opinii technicznej, dodatkowych robót albo opóźnień, o ile są uzasadnione i pozostają w normalnym związku przyczynowym z wadą.

Podsumowanie

Wykonawca instalacji wykonanej niezgodnie z projektem powinien liczyć się z roszczeniami inwestora, nawet jeśli nie podpisano formalnej umowy. Najważniejsze jest ustalenie, co dokładnie strony uzgodniły, kto odpowiada za odstępstwo od projektu i czy inwestor prawidłowo wezwał do usunięcia wad. Samowolny demontaż i zabranie wbudowanych materiałów jest ryzykowne. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest pisemne uporządkowanie stanowiska, zabezpieczenie dowodów, wezwanie do zapłaty lub zaproponowanie rozliczenia oraz ustalenie zasad ewentualnych poprawek.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1287/00
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt V ACa 88/09
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1998 r., sygn. akt I CKN 520/97
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1999 r., sygn. akt I CKN 957/97

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.