Odpowiedzialność geodety za błędne wytyczenie budynku

Przedawnienie roszczeń wobec geodety

Na początku trzeba odróżnić czynność faktyczną od roszczenia. Wytyczenie budynku w terenie jako czynność geodezyjna nie przedawnia się. Przedawnieniu mogą ulec dopiero roszczenia majątkowe, np. roszczenie inwestora o zapłatę odszkodowania albo roszczenie geodety o wynagrodzenie — przypadek ten opisuje porada odszkodowanie od kierownika budowy za wady.

Podstawową zasadę zawiera Kodeks cywilny: z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe. Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, jeżeli skutecznie powoła się na zarzut przedawnienia. W relacjach z konsumentem trzeba dodatkowo uwzględnić szczególne przepisy chroniące konsumenta, zwłaszcza gdy to przedsiębiorca dochodzi roszczenia od konsumenta.

W sprawie geodety kluczowe jest ustalenie, z jakiej podstawy inwestor wywodzi żądanie. Najczęściej będzie to odpowiedzialność kontraktowa za nienależyte wykonanie umowy, czyli za wykonanie prac geodezyjnych niezgodnie z umową, przepisami, dokumentacją projektową albo zasadami wiedzy technicznej.

Nie można automatycznie przyjmować, że każde roszczenie wobec geodety przedawnia się po 3 latach tylko dlatego, że geodeta działał w ramach działalności gospodarczej. Znaczenie ma między innymi rodzaj umowy, charakter roszczenia oraz to, czy roszczenie jest związane z działalnością gospodarczą wierzyciela, czyli osoby dochodzącej zapłaty.

Jeżeli umowa o wytyczenie budynku zostanie zakwalifikowana jako umowa o dzieło, zastosowanie może mieć art. 646 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane - od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. Przy terminach wynoszących co najmniej 2 lata trzeba też brać pod uwagę zasadę, że koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że przepis szczególny prowadzi do innej oceny konkretnego przypadku.

Jeżeli natomiast umowa zostanie potraktowana jako umowa o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, należy rozważyć art. 751 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje 2-letni termin m.in. dla roszczeń o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot wydatków przysługujących osobom zawodowo trudniącym się czynnościami danego rodzaju. Nie każde roszczenie odszkodowawcze inwestora będzie jednak automatycznie objęte tym przepisem.

Jeżeli nie ma przepisu szczególnego, stosuje się terminy ogólne. Obecnie podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata. Również przy tych terminach zasadą jest zakończenie biegu przedawnienia z ostatnim dniem roku kalendarzowego, o ile termin nie jest krótszy niż 2 lata.

Od kiedy liczyć termin przedawnienia?

Co do zasady bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W praktyce przy błędnym wytyczeniu budynku problem polega na tym, że inwestor może odkryć błąd dopiero po pewnym czasie, np. po kontroli, pomiarze powykonawczym, sporze z sąsiadem albo wezwaniu organu nadzoru budowlanego.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że termin zawsze liczy się dopiero od dnia wykrycia błędu. Przy odpowiedzialności kontraktowej decydujące znaczenie może mieć moment, w którym roszczenie o naprawienie szkody stało się wymagalne, np. po wezwaniu do zapłaty, ale ocena zależy od treści umowy, rodzaju szkody i sposobu sformułowania żądania. Przy roszczeniach deliktowych znaczenie mogą mieć odrębne zasady, w tym wiedza poszkodowanego o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany. Następuje to między innymi przez czynność przed sądem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia, przez uznanie roszczenia przez dłużnika oraz przez wszczęcie mediacji. Po przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo, a w razie przerwania przez postępowanie sądowe albo mediację - nie biegnie na nowo do czasu zakończenia tego postępowania.

Dlatego przed podniesieniem zarzutu przedawnienia trzeba sprawdzić, czy inwestor wcześniej nie wystąpił z pozwem, wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, wnioskiem o zabezpieczenie dowodu, mediacją albo inną czynnością, która mogła mieć wpływ na bieg terminu. Trzeba też uważać na korespondencję, w której geodeta mógł nieświadomie uznać roszczenie, np. obiecując pokrycie kosztów bez zastrzeżeń.

Zakres odpowiedzialności geodety za wytyczenie budynku

Geodeta odpowiada przede wszystkim za prawidłowe wykonanie prac geodezyjnych. W przypadku wytyczenia budynku chodzi w szczególności o zgodność czynności z projektem, decyzją o pozwoleniu na budowę albo skutecznym zgłoszeniem, mapą, granicami nieruchomości, obowiązującymi standardami technicznymi oraz zasadami wiedzy zawodowej.

Prawo geodezyjne i kartograficzne wskazuje, że prace geodezyjne obejmują między innymi wykonywanie pomiarów oraz opracowań geodezyjno-kartograficznych na potrzeby budownictwa. Osoba wykonująca samodzielne funkcje w dziedzinie geodezji i kartografii ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną, jeżeli wykonuje zadania z naruszeniem przepisów prawa, bez należytej staranności albo niezgodnie z zasadami współczesnej wiedzy technicznej.

Odpowiedzialność cywilna geodety nie jest jednak tym samym co odpowiedzialność dyscyplinarna. Dla odszkodowania inwestor musi wykazać przesłanki odpowiedzialności cywilnej: niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, szkodę oraz normalny związek przyczynowy między błędem geodety a szkodą. Sam fakt, że budynek znajduje się zbyt blisko granicy, nie przesądza jeszcze automatycznie o pełnym zakresie odpowiedzialności konkretnego geodety.

W praktyce trzeba ustalić, czy błąd powstał na etapie wytyczenia, czy wynikał z wadliwego projektu, nieprawidłowych danych wyjściowych, błędu wykonawcy robót, samowolnej zmiany położenia budynku na budowie, braku kontroli kierownika budowy albo kumulacji kilku przyczyn — zob. powiązaną poradę wadliwa instalacja a poprawki wykonawcy. Jeżeli do szkody przyczyniły się różne osoby, odpowiedzialność może zostać odpowiednio rozdzielona, zależnie od okoliczności.

Czy geodeta odpowiada za prace budowlane?

Co do zasady geodeta nie odpowiada za samą jakość robót budowlanych, sposób murowania ścian, wykonanie fundamentów czy organizację budowy. Za prowadzenie budowy odpowiadają przede wszystkim uczestnicy procesu budowlanego, w tym kierownik budowy, a w określonych przypadkach także inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant lub wykonawca robót.

Nie oznacza to jednak, że geodeta nigdy nie poniesie odpowiedzialności za koszty związane z robotami budowlanymi. Jeżeli wadliwe wytyczenie było przyczyną wykonania fundamentów albo ścian w nieprawidłowym miejscu, inwestor może próbować dochodzić kosztów usunięcia skutków błędu, np. kosztów ekspertyz, projektu zamiennego, robót rozbiórkowych, ponownego wykonania części robót lub doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem.

Warunkiem jest jednak wykazanie, że takie koszty pozostają normalnym następstwem błędu geodety. Geodeta może bronić się, wskazując na brak błędu, brak szkody, zawyżenie kosztów, przyczynienie się inwestora, samodzielne błędy wykonawcy albo brak reakcji kierownika budowy mimo możliwości zauważenia nieprawidłowości.

Duże znaczenie ma również treść umowy. Jeżeli umowa precyzyjnie określała zakres prac, terminy, przekazywane dane, obowiązki inwestora i sposób odbioru, łatwiej ustalić granice odpowiedzialności. Jeżeli natomiast umowa była lakoniczna albo ustna, większe znaczenie będą miały dokumenty z wykonania prac, korespondencja i zeznania osób uczestniczących w budowie.

Jak geodeta powinien przygotować się do obrony?

W pierwszej kolejności należy zebrać całą dokumentację związaną ze zleceniem. Chodzi zwłaszcza o umowę, ofertę, protokoły, szkice tyczenia, dane wejściowe otrzymane od inwestora, projekt zagospodarowania działki, mapę do celów projektowych, zgłoszenia prac geodezyjnych, korespondencję oraz potwierdzenia przekazania wyników.

Następnie trzeba ustalić dokładny przebieg zdarzeń: kiedy wykonano wytyczenie, kto był obecny na budowie, jakie punkty przekazano, czy dokonano odbioru czynności, kiedy inwestor rozpoczął roboty, kiedy stwierdzono nieprawidłowość i jakie działania podjęto po jej ujawnieniu.

Jeżeli inwestor kieruje wezwanie do zapłaty, odpowiedź powinna być ostrożna. Nie należy pochopnie uznawać roszczenia ani deklarować zapłaty, jeżeli nie ustalono jeszcze przyczyn błędu i wysokości szkody. Można natomiast zażądać dokumentów, kosztorysów, ekspertyz, decyzji organów oraz wskazania podstawy prawnej i faktycznej żądania.

Warto również sprawdzić polisę odpowiedzialności cywilnej. Ubezpieczenie zawodowe lub firmowe może obejmować szkody wyrządzone przy wykonywaniu prac geodezyjnych, ale zakres ochrony zależy od warunków umowy ubezpieczenia, wyłączeń odpowiedzialności i terminów zgłoszenia szkody.

Podsumowanie

Geodeta odpowiada za prawidłowe wykonanie prac geodezyjnych, w tym za wytyczenie budynku zgodnie z dokumentacją i zasadami wiedzy technicznej. Nie odpowiada automatycznie za wszystkie błędy budowlane, ale może ponosić odpowiedzialność za koszty usunięcia skutków robót wykonanych w złym miejscu, jeżeli są one normalnym następstwem jego błędu.

Przedawnienie wymaga osobnej analizy. Trzeba ustalić rodzaj umowy, charakter roszczenia, status stron, datę wymagalności oraz to, czy doszło do przerwania biegu przedawnienia albo uznania roszczenia. W sporze sądowym zarzut przedawnienia powinien zostać wyraźnie podniesiony, jeżeli przemawiają za nim okoliczności sprawy.

FAQ

Czy błąd geodety przedawnia się po 5 latach?

Nie przedawnia się sam błąd jako zdarzenie faktyczne. Przedawniają się roszczenia majątkowe wynikające z tego błędu. Termin może wynosić 2, 3 albo 6 lat, zależnie od podstawy roszczenia, rodzaju umowy i statusu stron.

Czy geodeta zawsze odpowiada za rozbiórkę źle posadowionego budynku?

Nie zawsze. Inwestor musi wykazać, że rozbiórka albo inne prace naprawcze są normalnym następstwem błędnego wytyczenia przez geodetę. Jeżeli szkoda wynikała z błędu projektanta, wykonawcy, kierownika budowy albo z decyzji inwestora, odpowiedzialność geodety może być ograniczona albo wyłączona.

Czy geodeta powinien podnieść zarzut przedawnienia w sądzie?

Tak, jeżeli z analizy terminów wynika, że roszczenie jest przedawnione. W typowym sporze przeciwko geodecie sąd nie powinien wyręczać strony w formułowaniu tego zarzutu. Zarzut trzeba zgłosić w odpowiednim piśmie procesowym i poprzeć go konkretnymi datami oraz dokumentami.

Czy uznanie roszczenia przez geodetę przerywa przedawnienie?

Tak, uznanie roszczenia może przerwać bieg przedawnienia. Dlatego odpowiedź na wezwanie inwestora powinna być sformułowana ostrożnie. Warto unikać deklaracji zapłaty lub przyznania winy przed analizą dokumentów i przyczyn powstania szkody.

Czy ubezpieczyciel pokryje szkodę za błędne wytyczenie budynku?

To zależy od polisy. Należy sprawdzić zakres ubezpieczenia OC, wyłączenia odpowiedzialności, sumę gwarancyjną oraz termin zgłoszenia szkody. Samo posiadanie polisy nie przesądza jeszcze, że ubezpieczyciel pokryje wszystkie żądane przez inwestora koszty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne

3. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.