• Data: 2025-08-20 • Autor: Izabela Nowacka-Marzeion
Chcę kupić działkę budowlaną od wspólnoty wiejskiej gruntowej. Jestem członkiem tej wspólnoty. Moja dalsza rodzina kupiła już dwie działki od wspólnoty i z tego tytułu nie pozwalają mi kupić działki. Czy mają prawo tak postępować?

Członkami wspólnoty gruntowej są wszyscy mieszkańcy wsi będący płatnikami podatku rolnego i leśnego. Obecnie możliwe jest zniesienie współwłasności, czyli podział wspólnoty gruntowej między uprawnionych. W tym celu uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej mogą podjąć uchwałę o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych.
Wspólnoty gruntowe charakteryzują się swoistym statusem prawnym, opartym na uregulowaniu ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm.).
Z definicji wspólnoty zawartej w art. 1 ust. 1 ustawy wynika, iż wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne o określonych przymiotach. Uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej polega na korzystaniu z nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólnoty zgodnie z jej przeznaczeniem, np. przez wypasanie bydła, pobieranie pożytków naturalnych z lasu lub stawu, udział w dochodach przez podział pożytków z użytków rolnych leśnych, czyli przez udział w zagospodarowaniu wspólnoty gruntowej.
Wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w nich. Jednym wyjątkiem, dopuszczalnym za zgodą bezwzględnej większości osób uprawnionych do udziału we wspólnocie, jest sytuacja, kiedy jej grunty miałyby zostać objęte scaleniem – art. 5 ustawy.
Uprawnionymi do udziału we wspólnocie gruntowej są osoby fizyczne lub prawne posiadające gospodarstwa rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed dniem 5 lipca 1963 r.) faktycznie korzystały z tej wspólnoty – art. 6 ust. 1 ustawy.
Udziały uprawnionych we wspólnocie i w korzyściach wynikających z zagospodarowania wspólnoty są określone w idealnych (ułamkowych) częściach w sposób wymieniony w art. 9 ustawy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej powinny utworzyć spółkę do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty. Natomiast z art. 15 ust. 1 ustawy wynika, że spółka ta jest osobą prawną i działa na podstawie statutu.
Ograniczony jest również obrót nieruchomościami wchodzącymi w skład wspólnoty gruntowej. W myśl art. 26 ustawy rozporządzenie gruntami wspólnoty może nastąpić wyłącznie poprzez ich zbycie, zamianę lub przeznaczenie na cele publiczne lub społeczne i to tylko za zgodą właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w tym że w razie sprzedaży gminie przysługuje prawo pierwokupu.
Żaden przepis nie reguluje kwestii tego, czy wspólnota może ograniczać nabywanie gruntów.
Istotne jest więc zapoznanie się z treścią uchwały i treścią zgody na zbycie. W razie kontrowersji taką uchwałę można zaskarżyć.
Jeden z mieszkańców wsi, pan Andrzej, od lat należy do wspólnoty gruntowej. Gdy dowiedział się, że część gruntów ma zostać sprzedana pod działki budowlane, zgłosił chęć zakupu. Wspólnota przyjęła uchwałę o sprzedaży, jednak odmówiono mu zakupu tylko dlatego, że jego brat kupił już wcześniej jedną działkę. Andrzej zaskarżył uchwałę, wskazując, że ustawa nie przewiduje takiego ograniczenia i wspólnota nie może dowolnie pozbawiać członka prawa do nabycia. Sąd przyznał mu rację, uchylając uchwałę.
Inna sytuacja dotyczyła pani Marii, która była uprawniona do udziału we wspólnocie, ale nie brała czynnego udziału w jej działalności. Kiedy wspólnota podjęła decyzję o sprzedaży części gruntów, Maria dowiedziała się, że konieczna jest zgoda wójta, a gmina ma prawo pierwokupu. Gdy gmina nie skorzystała z tego prawa, Maria mogła kupić działkę, mimo że kilku sąsiadów protestowało, uznając, że „pierwszeństwo powinni mieć ci bardziej zaangażowani”.
Z kolei pan Piotr wraz z innymi członkami wspólnoty chciał doprowadzić do podziału gruntów tak, by każdy otrzymał swój ułamkowy udział w naturze. Początkowo spotkał się z oporem większości, która twierdziła, że wspólnota nie podlega podziałowi. Dopiero po zapoznaniu się z przepisami i konsultacji prawnej okazało się, że ustawa dopuszcza przekształcenie wspólnoty w zwykłą współwłasność ułamkową, co pozwoliło Piotrowi stać się właścicielem konkretnej działki, a nie tylko abstrakcyjnego udziału.
Kupno działki budowlanej od wspólnoty wiejskiej nie jest prostą transakcją, bo obrót gruntami wspólnoty podlega szczególnym ograniczeniom i wymaga zgody organów gminy. Wspólnota nie może jednak dowolnie pozbawiać członka prawa do nabycia nieruchomości, kierując się względami osobistymi czy rodzinnymi. Każda decyzja o sprzedaży musi wynikać z uchwały i pozostawać w zgodzie z ustawą o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. W razie wątpliwości lub sporów, uchwałę można zaskarżyć, a sąd rozstrzygnie, czy prawa członka wspólnoty zostały naruszone.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące swoich praw w ramach wspólnoty gruntowej albo chcesz sprawdzić, czy decyzja wspólnoty wobec Ciebie jest zgodna z prawem, skorzystaj z naszej porady prawnej online. Wystarczy, że opiszesz swoją sytuację, a otrzymasz profesjonalną i rzetelną odpowiedź przygotowaną przez prawnika. Dzięki temu zyskasz pewność, jakie kroki możesz podjąć, aby skutecznie chronić swoje interesy.
1. Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - Dz.U. 1995 nr 16 poz. 78
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
O autorze: Izabela Nowacka-Marzeion
Magister prawa, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Doświadczenie zdobyła w ogólnopolskiej sieci kancelarii prawniczych, po czym podjęła samodzielną praktykę. Specjalizuje się w prawie cywilnym, rodzinnym, pracy oraz ubezpieczeń społecznych. Posiada bogate doświadczenie w procedurach administracyjnych, prawem budowlanym oraz postępowaniach cywilnych. Prywatnie interesuje się sukcesją i planowaniem spadkowym oraz zabezpieczeniem firm.
Zapytaj prawnika