Uproszczona legalizacja samowoli budowlanej - na czym polega i kiedy można zastosować?

Tradycyjnie, aby zalegalizować samowolę, właściciel musi spełnić określone wymogi techniczne i formalne. W przeciwnym razie organ nadzoru budowlanego może wydać decyzję nakazującą rozbiórkę.

Co to jest uproszczona legalizacja?

Uproszczona legalizacja to szczególny tryb przewidziany przez prawo budowlane, umożliwiający zalegalizowanie starszych obiektów powstałych bez pozwolenia na budowę. W tym trybie procedura jest znacznie mniej skomplikowana niż w standardowej legalizacji – zmniejsza się liczba wymaganych dokumentów i formalności, a w niektórych przypadkach nie trzeba wnosić opłaty legalizacyjnej.

Głównym celem uproszczonej procedury jest umożliwienie zalegalizowania obiektów, które powstały dawno temu i których formalne doprowadzenie do zgodności z przepisami byłoby trudne lub kosztowne.

Jakie są różnice między uproszczoną a standardową legalizacją obiektu budowlanego?

W praktyce uproszczone postępowanie legalizacyjne polega na zmniejszeniu liczby formalności i ograniczeniu wymaganych dokumentów, pod warunkiem, że budowa zakończyła się co najmniej 20 lat temu. W takiej sytuacji Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, we współpracy z Wojewódzkim Inspektorem, może złagodzić część wymogów – na przykład nie wymaga się pełnej dokumentacji projektowej ani spełnienia wszystkich aktualnych norm budowlanych – pod warunkiem, że ekspertyza techniczna potwierdza, iż obiekt jest bezpieczny i nie wymaga rozbiórki.

Więcej pod adresem: Legasus.pl/uslugi/uproszczona-legalizacja-samowoli-budowlanej/

Kiedy można skorzystać z uproszczonej procedury?

Wiek budynku

Podstawowym warunkiem jest, aby obiekt miał co najmniej 20 lat od zakończenia budowy. Wiek budynku jest kluczowy, ponieważ procedura uproszczona dotyczy obiektów, które powstały w czasach mniej rygorystycznej kontroli formalnej.

Zakres obiektów

Nie każdy budynek kwalifikuje się do uproszczonej legalizacji. Procedura dotyczy wyłącznie samowoli budowlanej w postaci wybudowania obiektu lub jego części, a nie zmian, remontów czy rozbudowy istniejącej budowli.

Brak toczącego się postępowania

Uproszczona procedura nie jest dostępna, jeśli wobec obiektu toczy się postępowanie o nakaz rozbiórki lub została już wydana prawomocna decyzja w tej sprawie. Ponadto właściciel musi posiadać prawo do dysponowania nieruchomością w celach budowlanych.

W jaki sposób można wykazać, że budynek został wzniesiony ponad 20 lat temu?

Aby udowodnić, że budynek istnieje od ponad 20 lat, można wykorzystać różne rodzaje dowodów. Mogą to być historyczne zdjęcia i obrazy satelitarne dostępne w archiwach geodezyjnych czy geoportalach, stare mapy ewidencyjne wskazujące obecność obiektu w danym czasie, a także dokumenty finansowe, takie jak faktury czy rachunki za materiały i prace budowlane. Dodatkowo pomocne mogą być decyzje administracyjne dotyczące przyłączy mediów, korespondencja urzędowa wspominająca o budynku, a także zeznania świadków, np. sąsiadów, byłych właścicieli czy wykonawców robót.

W jaki sposób ustala się datę zakończenia budowy?

Prawo nie określa dokładnie, czym jest „zakończenie budowy”.

Z praktyki i orzecznictwa wynika, że budowa uważa się za zakończoną w chwili, gdy obiekt jest na tyle wykończony, że można go użytkować zgodnie z przeznaczeniem. Nie oznacza to konieczności pełnego wykończenia wszystkich elementów – brak części prac wykończeniowych czy wyposażenia nie uniemożliwia uznania budynku za zakończony.

Warto pamiętać, że to inwestor lub właściciel obiektu ponosi odpowiedzialność za udokumentowanie tego faktu – musi przedstawić dowody potwierdzające, że budowa została zakończona co najmniej 20 lat temu. Chodzi o moment, w którym stan budynku pozwalałby na jego odbiór przez organ nadzoru budowlanego.

Jak wygląda procedura uproszczonej legalizacji?

1. Wniosek do organu nadzoru

Proces zwykle rozpoczyna właściciel lub użytkownik nieruchomości, składając wniosek do właściwego organu nadzoru budowlanego. Organ sprawdza, czy obiekt spełnia podstawowe przesłanki do skorzystania z uproszczonej procedury. Zgłoszenie legalizacji samowoli budowlanej odbywa się poprzez złożenie wniosku do właściwego rejonowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego – formularza PB-15, czyli „Wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego”. Wniosek można wypełnić osobiście, a na tym etapie nie trzeba jeszcze dołączać żadnych dodatkowych dokumentów.

2. Dokumentacja

Do wniosku należy dołączyć:

• oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością,

• mapę lub inwentaryzację geodezyjną powykonawczą obiektu,

• ekspertyzę techniczną potwierdzającą, że budynek nie stwarza zagrożenia dla użytkowników i może być bezpiecznie użytkowany.

3. Weryfikacja przez organ

Po złożeniu dokumentów organ sprawdza ich kompletność oraz ocenę stanu technicznego budynku. Jeśli wszystko jest zgodne z przepisami i obiekt jest bezpieczny, wydawana jest decyzja o legalizacji. W przypadku wykrycia zagrożeń może zostać wydany nakaz rozbiórki.

4. Opłaty

W uproszczonym trybie nie pobiera się opłaty legalizacyjnej, co czyni go bardziej atrakcyjnym niż klasyczna procedura, w której koszty mogą być znaczące.

Zalety i ograniczenia uproszczonej legalizacji

Zalety

• Niższe koszty – brak opłaty legalizacyjnej,

• Mniej formalności niż w standardowej procedurze,

• Możliwość zalegalizowania starszych obiektów, które nie posiadają pełnej dokumentacji projektowej.

Ograniczenia

• Dotyczy wyłącznie obiektów starszych niż 20 lat,

• Nadal wymaga sporządzenia ekspertyzy technicznej i inwentaryzacji geodezyjnej,

• Nie obejmuje wszystkich typów robót budowlanych, np. rozbudowy czy modernizacji,

• W przypadku wykrycia zagrożeń technicznych organ może wydać nakaz rozbiórki.

Lista praktycznych wskazówek dla właścicieli

• Sprawdź, kiedy zakończono budowę obiektu – tylko starsze niż 20 lat kwalifikują się do uproszczonej procedury.

• Przygotuj niezbędną dokumentację – ekspertyza techniczna i inwentaryzacja są wymagane.

• Upewnij się, że nie toczy się postępowanie w sprawie nakazu rozbiórki.

• Złóż kompletny wniosek o legalizację do organu nadzoru budowlanego.

• Miej świadomość, że uproszczona procedura nie oznacza całkowitego zniesienia wymogów bezpieczeństwa – obiekt musi być bezpieczny i użytkowany zgodnie z przeznaczeniem.

Podsumowanie

Uproszczona legalizacja samowoli budowlanej to sposób na zalegalizowanie starszych obiektów powstałych bez pozwolenia, przy ograniczonej liczbie formalności i braku obowiązku wnoszenia opłaty legalizacyjnej. Procedura ta sprawdza się głównie w przypadku budynków mających ponad 20 lat, które są w dobrym stanie technicznym. Choć jest prostsza niż standardowa legalizacja, nadal wymaga ekspertyzy technicznej i udokumentowania stanu obiektu, co pozwala uniknąć zagrożeń i decyzji o rozbiórce.

Autor:

mgr inż. arch Michał Rogalski

Legasus.pl

Architekt, absolwent Wydziału Architektury i Budownictwa Politechniki Łódzkiej, uznany specjalista z bogatym dorobkiem zawodowym. Członek Łódzkiej Okręgowej Izby Architektów, laureat licznych konkursów i autor ponad 1300 projektów realizowanych w całej Polsce — od budynków mieszkalnych po usługowe i produkcyjne. Posiada szerokie doświadczenie w opracowaniach budowlanych i projektowaniu obiektów każdej kategorii. Uważany za jednego z czołowych ekspertów w kraju w zakresie legalizacji samowoli budowlanych.