Kontrola instalacji gazowej – kto może ją wykonać?

Kontrola instalacji gazowej – kogo dotyczy obowiązek?

Podstawowy obowiązek wynika z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo budowlane. Właściciel lub zarządca użytkowanego obiektu budowlanego ma zapewnić co najmniej raz w roku sprawdzenie stanu technicznego instalacji gazowych oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych.

Obowiązek nie jest ograniczony do bloków, budynków użyteczności publicznej czy obiektów należących do przedsiębiorców. Jeżeli w domu jednorodzinnym znajduje się instalacja gazowa, również trzeba zapewnić jej okresową kontrolę. Wyłączenie przewidziane w art. 62 ust. 2 Prawa budowlanego dla domów jednorodzinnych dotyczy określonej części kontroli elementów narażonych na wpływy atmosferyczne, a nie kontroli instalacji gazowej i przewodów kominowych.

W budynku wielorodzinnym organizacją kontroli całego obiektu zajmuje się zazwyczaj właściciel albo zarządca nieruchomości. Użytkownicy lokali powinni natomiast umożliwić dostęp do tych części instalacji, które znajdują się w mieszkaniach i muszą zostać objęte sprawdzeniem.

Trzeba również odróżnić ustawową kontrolę okresową od zwykłego serwisu urządzenia gazowego. Przegląd kotła wykonany na potrzeby gwarancji lub konserwacji nie zastępuje automatycznie kontroli z art. 62 Prawa budowlanego. Może spełnić ten obowiązek tylko wtedy, gdy osoba wykonująca czynności posiada wymagane prawem kwalifikacje, rzeczywiście sprawdzi wymagany zakres instalacji i sporządzi prawidłowy protokół kontroli okresowej.

Terminy i częstotliwość kontroli

Kontrola instalacji gazowej powinna być przeprowadzana co najmniej raz w każdym roku kalendarzowym. Nie trzeba zachowywać dokładnie 365 dni między kolejnymi przeglądami. Jeżeli przykładowo kontrolę wykonano w listopadzie jednego roku, kolejna może zostać wykonana we wrześniu następnego roku.

Szczególny reżim obejmuje budynki o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m² oraz inne obiekty budowlane o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m². Zakres kontroli rocznej trzeba tam sprawdzić co najmniej dwa razy w roku – w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada. Po takiej kontroli osoba ją wykonująca ma dodatkowy obowiązek zawiadomienia właściwego organu nadzoru budowlanego w terminie 7 dni od jej zakończenia.

Kontrola pięcioletnia nie znosi corocznego obowiązku dotyczącego instalacji gazowej. W roku, w którym oba terminy się zbiegają, możliwe jest przeprowadzenie jednej kontroli obejmującej odpowiednio zakres roczny i pięcioletni, o ile dokumentacja jednoznacznie potwierdza wykonanie wszystkich wymaganych czynności.

Okresowego przeglądu w użytkowanym obiekcie nie należy utożsamiać z formalnościami dotyczącymi rozpoczęcia użytkowania po budowie lub wykonaniu instalacji. Jeżeli problem dotyczy pierwszego oddania instalacji lub obiektu do użytkowania, odrębnie trzeba przeanalizować pozwolenie na użytkowanie instalacji gazowej.

Zakres sprawdzenia budynku lub instalacji

Prawo budowlane wymaga sprawdzenia stanu technicznego instalacji, ale nie sprowadza kontroli do jednej uniwersalnej próby wykonywanej identycznie w każdym obiekcie. Zakres czynności powinien odpowiadać rodzajowi instalacji, jej przebiegowi, zastosowanym urządzeniom, dokumentacji technicznej oraz stwierdzonym wcześniej problemom.

W budynkach mieszkalnych stan technicznej sprawności instalacji gazowej powinien być kontrolowany równocześnie ze stanem przewodów i kanałów wentylacyjnych oraz spalinowych. Nie oznacza to jednak, że jedna osoba musi posiadać uprawnienia do obu zakresów. Kontrolę gazową i kominiarską mogą przeprowadzić różne osoby, każda w granicach swoich kwalifikacji.

Elementy obowiązkowe

Kontrola powinna pozwolić na rzeczywistą ocenę stanu technicznego instalacji. W zależności od jej budowy obejmuje to w szczególności:

• identyfikację instalacji i zakresu podlegającego sprawdzeniu,
• oględziny dostępnych przewodów, połączeń, armatury, zaworów i urządzeń związanych z instalacją,
• ocenę występowania korozji, uszkodzeń mechanicznych, nieszczelności i innych nieprawidłowości mogących wpływać na bezpieczeństwo,
• sprawdzenie elementów odcinających i dostępności urządzeń wymagających obsługi,
• wykonanie badań lub pomiarów potrzebnych do rzetelnej oceny szczelności i stanu technicznego, odpowiednio do rodzaju instalacji,
• uwzględnienie warunków wentylacji oraz odprowadzania spalin w zakresie mającym znaczenie dla bezpiecznej eksploatacji urządzeń gazowych,
• sprawdzenie, czy wykonano zalecenia wynikające z poprzedniego protokołu.

Corocznej kontroli nie należy automatycznie utożsamiać z tzw. główną próbą szczelności wykonywaną w sytuacjach przewidzianych dla budowy, przebudowy, naprawy lub określonych zdarzeń eksploatacyjnych. Metoda badania podczas kontroli okresowej powinna być dobrana do jej celu i rzeczywistego stanu instalacji.

Kontrola techniczna nie rozstrzyga również, czy sam budynek został wcześniej prawidłowo oddany do użytkowania. Jeżeli źródłem problemu jest brak pozwolenia na użytkowanie obiektu, wymaga to odrębnej analizy dokumentacji budowlanej.

Dokumentacja fotograficzna i pomiary

Prawo budowlane nie ustanawia ogólnego obowiązku dołączania zdjęć do każdego protokołu kontroli instalacji gazowej. Dokumentacja fotograficzna jest jednak przydatna, gdy trzeba wykazać miejsce korozji, uszkodzenie przewodu, wadliwe mocowanie, niedostępność zaworu lub inną nieprawidłowość. Zdjęcie powinno uzupełniać opis, a nie go zastępować.

Jeżeli podczas kontroli wykonywane są pomiary lub próby, protokół powinien umożliwiać odtworzenie ich wyniku. Dobrą praktyką jest wskazanie zastosowanej metody, wyniku badania oraz – gdy ma to znaczenie dla wiarygodności wyniku – użytego przyrządu. Sam wpis „instalacja sprawna” bez wskazania zakresu wykonanych czynności może być niewystarczający do wykazania, co faktycznie sprawdzono.

Kto może wykonać kontrolę instalacji gazowej?

To najważniejsza kwestia przy wyborze wykonawcy. Zgodnie z art. 62 ust. 4 i 5 Prawa budowlanego ustawową kontrolę instalacji gazowej mogą przeprowadzać zasadniczo dwie grupy osób:

• osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności – przy czym zakres konkretnych uprawnień musi obejmować kontrolowaną instalację i dany obiekt,
• osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci gazowych – czyli odpowiednie świadectwo kwalifikacyjne obejmujące stanowisko dozoru i właściwy zakres gazowy.

W drugim wariancie osoba nie musi dodatkowo posiadać uprawnień budowlanych tylko po to, aby wykonać kontrolę instalacji gazowej przewidzianą w art. 62 ust. 5. Trzeba natomiast sprawdzić, czy jej świadectwo kwalifikacyjne jest nadal ważne oraz czy obejmuje właściwy rodzaj urządzeń, instalacji i sieci. Na gruncie Prawa energetycznego świadectwa kwalifikacyjne tracą ważność po upływie 5 lat od dnia wydania.

Przepisy rozróżniają stanowiska eksploatacji oraz dozoru. Art. 62 ust. 5 Prawa budowlanego odwołuje się właśnie do kwalifikacji wymaganych przy wykonywaniu dozoru. Dlatego samo świadectwo obejmujące wyłącznie stanowisko eksploatacji, często określane jako E, nie stanowi samodzielnej podstawy do przeprowadzenia tej ustawowej kontroli. Osoba z takim świadectwem może oczywiście posiadać równocześnie inne kwalifikacje, które dają jej prawo do kontroli.

Osoba z uprawnieniami budowlanymi w ograniczonym zakresie może dokonywać kontroli tylko w granicach wynikających z tych uprawnień. Przed zleceniem prac dobrze więc sprawdzić nie tylko numer uprawnień, ale również ich pełną treść. W przypadku współczesnych uprawnień wpisanych do centralnego rejestru pomocna może być weryfikacja w e-CRUB.

Jeżeli po kontroli okaże się, że osoba posiadała uprawnienia budowlane, lecz w niewłaściwej specjalności, nie należy dalej opierać się na takim dokumencie. GUNB w interpretacji z 21 kwietnia 2026 r. wskazał, że właściciel lub zarządca, który nie wiedział o braku właściwych uprawnień, nie odpowiada automatycznie tak, jak gdyby świadomie zaniechał kontroli. Po ujawnieniu problemu powinien jednak zapewnić ponowne, prawidłowe sprawdzenie przez osobę właściwie uprawnioną.

Inne są kwalifikacje wymagane do kontroli przewodów kominowych. Przewody dymowe oraz grawitacyjne przewody spalinowe i wentylacyjne może kontrolować m.in. osoba posiadająca kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim. W przypadku kominów przemysłowych, wolno stojących oraz przewodów, w których ciąg jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych, wymagane są odpowiednie uprawnienia budowlane. Samo posiadanie kwalifikacji kominiarskich nie daje natomiast prawa do podpisania kontroli instalacji gazowej.

Wykonanie corocznego przeglądu przez osobę prawidłowo uprawnioną nie legalizuje wcześniejszych nieprawidłowości związanych z procesem budowlanym. Jeżeli budynek od dawna jest użytkowany bez prawidłowego zakończenia inwestycji, odrębnym zagadnieniem jest odbiór domu po latach bez formalnego zakończenia.

Protokół, c-KOB i przechowywanie dokumentów

Z kontroli przeprowadzanej na podstawie art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego osoba kontrolująca sporządza protokół. Zgodnie z art. 62a dokument powinien wskazywać co najmniej:

• datę przeprowadzenia kontroli,
• dane osoby przeprowadzającej kontrolę oraz wymagane informacje o jej uprawnieniach lub kwalifikacjach,
• właściciela albo zarządcę obiektu,
• dane pozwalające zidentyfikować kontrolowany obiekt,
• zakres kontroli,
• ustalenia, w tym wykryte nieprawidłowości,
• zalecenia, jeżeli stwierdzono nieprawidłowości, wraz z czynnościami koniecznymi do ich usunięcia i terminem ich wykonania,
• zakres niewykonanych zaleceń z poprzednich kontroli.

Do protokołu dołącza się dokumenty potwierdzające wymagane uprawnienia lub kwalifikacje na zasadach określonych w art. 62a ust. 4 i 4a. W przypadku niektórych uprawnień budowlanych wpisanych do centralnego rejestru ustawodawca zwalnia z obowiązku dołączania ich kopii.

Jeżeli dla obiektu istnieje obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego, osoba przeprowadzająca kontrolę ma 7 dni od dnia jej zakończenia na dokonanie wpisu o kontroli w książce. Dotyczy to zarówno c-KOB, jak i książki prowadzonej jeszcze w dopuszczalnej postaci papierowej. Protokoły z kontroli są dołączane do książki obiektu budowlanego.

Nie każdy obiekt musi mieć KOB. Obowiązek prowadzenia książki nie obejmuje m.in. budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz określonych budynków garażowych i gospodarczych w zabudowie jednorodzinnej. Brak obowiązku prowadzenia KOB nie zwalnia jednak z corocznej kontroli instalacji gazowej. Właściciel domu powinien zachowywać kolejne protokoły, ponieważ są one potrzebne do wykazania wykonania obowiązku oraz do sprawdzenia zaleceń podczas następnej kontroli.

Dla obiektów, dla których KOB jest wymagana, nowe książki są co do zasady zakładane cyfrowo. Książki papierowe założone przed 1 stycznia 2024 r. mogą na podstawie aktualnych przepisów przejściowych być prowadzone do 31 grudnia 2031 r.; od 1 stycznia 2032 r. zasadą będzie postać cyfrowa. Odrębne rozwiązanie dotyczy obiektów usytuowanych w całości lub w części na terenach zamkniętych.

Przy kontroli przewodów kominowych obowiązuje dodatkowo szczególna regulacja: protokół z okresowej kontroli przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych sporządza się elektronicznie z wykorzystaniem systemu obsługującego Centralną Ewidencję Emisyjności Budynków. Jest to odrębne od zasad sporządzania protokołu kontroli samej instalacji gazowej.

Protokół kontroli eksploatacyjnej nie zastępuje dokumentów wymaganych przy zakończeniu inwestycji. Jeżeli problem polega na tym, że inwestor wcześniej pominął formalności, trzeba osobno ocenić brak zawiadomienia o zakończeniu budowy domu.

Nieprawidłowości, nakazy i odpowiedzialność

Stwierdzenie usterki w protokole nie oznacza automatycznie zakazu korzystania z całego budynku. Znaczenie ma charakter nieprawidłowości i stopień zagrożenia. Protokół powinien wskazywać, co należy zrobić oraz w jakim terminie.

Szczególne zasady dotyczą uszkodzeń lub braków mogących powodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia albo środowiska, w szczególności pożar, wybuch lub zatrucie gazem. Zgodnie z art. 70 Prawa budowlanego osoba odpowiedzialna za naprawę ma obowiązek usunąć takie nieprawidłowości w czasie kontroli albo bezpośrednio po niej. Kontrolujący potwierdza ten obowiązek w protokole i ma obowiązek bezzwłocznie przekazać kopię protokołu właściwemu organowi nadzoru budowlanego.

Organ nadzoru budowlanego może następnie sprawdzić wykonanie wymaganych działań. Jeżeli stan obiektu odpowiada przesłankom z art. 66 Prawa budowlanego, organ może w drodze decyzji nakazać usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie, a w przewidzianych ustawą sytuacjach również zakazać użytkowania obiektu lub jego części. W typowych sprawach dotyczących budynków organem pierwszej instancji będzie powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków kompetencyjnych.

Brak zapewnienia wymaganej kontroli okresowej podlega karze grzywny na podstawie art. 93 pkt 8 Prawa budowlanego. Odrębna odpowiedzialność może powstać w razie nieusunięcia niebezpiecznych uszkodzeń wskazanych w art. 70 ust. 1. Poważne naruszenia obowiązku utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym lub zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania mogą też podlegać art. 91a Prawa budowlanego. Nie oznacza to jednak, że każde kilkudniowe opóźnienie w organizacji przeglądu automatycznie realizuje wszystkie te przepisy karne – kwalifikacja zależy od konkretnego zaniechania i jego okoliczności.

Jeżeli właściciel otrzyma protokół podpisany przez osobę bez wymaganych kwalifikacji, najbezpieczniejszym działaniem jest zlecenie prawidłowej kontroli, zamiast traktowania wadliwego dokumentu jako wystarczającego na kolejne miesiące.

Także na etapie obrotu nieruchomością coroczny protokół gazowy nie zastąpi dokumentów potwierdzających prawidłowe oddanie budynku do użytkowania. Jeśli wątpliwość ujawnia się dopiero przy transakcji, osobno trzeba przeanalizować brak pozwolenia na użytkowanie domu przy sprzedaży.

Checklista właściciela lub zarządcy

Najczęstsze pytania o kontrolę instalacji gazowej

Czy dom jednorodzinny musi mieć coroczny przegląd instalacji gazowej?

Tak. Jeżeli dom ma instalację gazową, podlega ona kontroli co najmniej raz w każdym roku kalendarzowym. Zwolnienie dotyczące niektórych corocznych kontroli domów jednorodzinnych nie obejmuje instalacji gazowej ani przewodów kominowych.

Czy osoba posiadająca tylko uprawnienia E może podpisać protokół?

Nie na podstawie samego świadectwa eksploatacyjnego. Art. 62 ust. 5 Prawa budowlanego wskazuje kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci. Osoba posiadająca wyłącznie kwalifikacje eksploatacyjne może podpisać kontrolę tylko wtedy, gdy ma równocześnie inną podstawę prawną, np. odpowiednie uprawnienia budowlane albo właściwe kwalifikacje dozoru.

Czy kominiarz może wykonać również kontrolę instalacji gazowej?

Nie z samego faktu posiadania kwalifikacji kominiarskich. Mistrz kominiarski może wykonywać określone w Prawie budowlanym kontrole przewodów kominowych, ale do kontroli instalacji gazowej musi posiadać osobno kwalifikacje wymagane przez art. 62 ust. 4 lub 5. Jedna osoba może oczywiście posiadać oba rodzaje kwalifikacji.

Czy serwis kotła gazowego zastępuje coroczny przegląd instalacji?

Nie automatycznie. Serwis kotła koncentruje się przede wszystkim na urządzeniu. Ustawowa kontrola dotyczy stanu technicznego instalacji gazowej. Jeżeli serwisant posiada wymagane kwalifikacje i w ramach wizyty przeprowadzi pełną kontrolę w wymaganym zakresie oraz sporządzi odpowiedni protokół, te czynności mogą zostać wykonane podczas jednej wizyty. Sam wpis do książki serwisowej kotła nie wystarcza.

Czy zdjęcia z kontroli instalacji gazowej są obowiązkowe?

Nie ma ogólnego ustawowego obowiązku wykonywania dokumentacji fotograficznej przy każdej kontroli instalacji gazowej. Zdjęcia są jednak bardzo przydatne przy dokumentowaniu uszkodzeń i mogą ułatwić późniejszą ocenę, czy zalecenia zostały wykonane.

Co zrobić, jeśli dopiero po kontroli okaże się, że kontrolujący nie miał właściwych uprawnień?

Należy zweryfikować dokumenty tej osoby i – jeżeli rzeczywiście nie miała kwalifikacji wymaganych dla wykonanego zakresu – zlecić ponowną kontrolę osobie właściwie uprawnionej. Nie warto czekać do kolejnego roku. GUNB wskazuje, że przy ocenie odpowiedzialności właściciela lub zarządcy znaczenie ma m.in. to, czy wiedział o braku uprawnień oraz jak zareagował po ujawnieniu problemu.

Źródła

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 524, w szczególności art. 60b, art. 62, art. 62a, art. 62b, art. 64, art. 66, art. 70, art. 91a, art. 92 i art. 93.
• Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 43, w szczególności art. 54.
• Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci, Dz.U. z 2022 r. poz. 1392.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych, w szczególności § 47.
• Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2025 r. poz. 1847 – w zakresie przepisów przejściowych dotyczących c-KOB.
• Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, materiały dotyczące kontroli stanu technicznego obiektów oraz interpretacja z 21 kwietnia 2026 r. dotycząca kontroli wykonanej przez osobę z uprawnieniami w niewłaściwej specjalności.