Kategoria: Inne

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem budowlanym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Własność zabudowań wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa

Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 2016-11-21

Od niedawna dzierżawię od gminny działkę rolno-siedliskową. Ziemia należy do Skarbu Państwa, ponad 30 lat temu przekazało ją gminie małżeństwo rolników w zamian za rentę (ok. 1978 r.). Na tej działce stoi budynek gospodarczy, który kiedyś należał do właścicieli. Po ich śmierci w 1989 r. budynek prawdopodobnie odziedziczył brat zmarłej. Nie mam żadnej wiedzy o tym człowieku; nie wiem, czy żyje i czy miał dzieci, które mogłyby odziedziczyć po nim ten budynek. Gmina też nie posiada takich danych. W związku z taką sytuacją nie mogę nic z tym budynkiem zrobić. W jaki sposób można uzyskać zgodę na użytkowanie bądź wyburzenie takiego budynku?

Izabela Nowacka-Marzeion

»Wybrane opinie klientów

Pomoc uzyskana szybko i konkretnie. Napewno skorzystam z usług eporady jeśli oczywiście będzie taka konieczność.
Katarzyna
Jestem bardzo zadowolony z udzielonej mi odpowiedzi. W mojej sprawie skorzystałem już z wcześniejszych wizyt (na żywo), ale tak wyczerpującej informacji wyjaśniającej jaką otrzymałem na portalu ePorady24 nigdzie nie otrzymałem. Bardzo treściwie, same konkrety bez zbędnego skupiania się na drobnych detalach. 
Dariusz, 52 lata
Bardzo szybko i sprawnie, polecam :)
Jolanta
W bardzo szybki i skuteczny sposób dostałam odpowiedź na moje pytanie.
Grażyna
Dziękuję za konkretną odpowiedź. Na pewno będzie pomocna.
Anna, 62 lata, tłumacz

Z opisu wynika, iż poprzedni właściciele przekazali gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę na podstawie przepisów nieobowiązującej już ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne z 29 maja 1974 r. (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118). Na jej podstawie rolnik zachowywał jedynie prawo własności budynków mieszkalnych i gospodarczych wchodzących wcześniej w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, natomiast prawo własności gruntu pod tymi budynkami przechodziło na Skarb Państwa.

Aż do końca 1977 roku budynki pozostawione rolnikowi w zamian za rentę pozostawały jego własnością jedynie za życia. Nie mogły być więc dziedziczone przez spadkobierców, a po śmierci rolnika przechodziły na własność Skarbu Państwa. Dziedziczenie stało się możliwe dopiero od stycznia 1978 r. Od tego momentu rolnicy mogli przekazywać swoje prawo własności spadkobiercom, bo stawało się ono tzw. prawem dziedzicznym.

Dopóki stan jest jaki jest, nikt nie ma prawa do budynków, nikt oprócz uprawnionych spadkobierców. Mogą się oni ubiegać o uzyskanie prawa własności gruntu pod tymi zabudowaniami na podstawie przepisów prawnych z 24 lutego 1989 r. zmieniających ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin z 1982 r. oraz ustawę o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 53). W myśl tych przepisów właścicielom budynków znajdujących się na działce (która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r.) przysługuje nieodpłatnie na własność działka, na której się one znajdują. Od tego bowiem roku o przeniesieniu prawa własności działki orzeka starosta w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma znaczenia, czy dzisiaj właścicielem tych gruntów jest Skarb Państwa, czy też gmina. Aby otrzymać zwrot takiej działki, trzeba spełnić następujące warunki:

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

  • o jej zwrot może ubiegać się jedynie właściciel (współwłaściciele) znajdujących się na działce zabudowań, oraz
  • zabudowania te musiały wchodzić w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r.;
  • w chwili wydania decyzji (o przyznaniu prawa własności do gruntu pod budynkami) właścicielem gruntu jest Skarb Państwa albo gmina.

W postanowieniu z dnia 27 marca 2007 r. skład orzekający zwrócił uwagę na to, że ustawodawca w art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. przewidywał, iż rolnik, przekazując gospodarstwo rolne za rentę, mógł zatrzymać na własność budynki wchodzące w skład przejmowanych przez Państwo nieruchomości. Budynki te stanowiły wówczas odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 4 ust. 1), a na własność Państwa przechodziły dopiero po śmierci rolnika, chyba że uprzednio zostały przez niego zbyte. W szczególnych sytuacjach, w myśl art. 4 ust. 3 tej ustawy, Państwo za zgodą rolnika mogło przejąć te budynki na własność, zapewniając mu za to bezpłatne dożywotnie użytkowanie lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w przejętych już budynkach oraz odpowiednie świadczenie pieniężne. Decyzja taka więc była co prawda uzależniona od wniosku rolnika, ale oparta na uznaniu organu. Taki stan prawny obowiązywał po nowelizacji ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r., dokonanej w art. 28 ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz. U. Nr 48, poz. 283), jak i w art. 11 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Później zasady przejmowania gospodarstw rolnych oraz regulacje dotyczące odrębnej własności budynków ulegały pewnym zmianom. W ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) przyznano rolnikowi prawo wyboru sposobu zadysponowania budynkami. Mógł on bowiem na mocy art. 51 ust. 1 tej ustawy wyłączyć z przekazanego gospodarstwa budynki lub niektóre z nich, zatrzymując ich prawo własności (art. 51 ust. 2), bądź przekazać nieruchomość wraz z budynkiem, zachowując prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich oraz użytkowania działki gruntu (art. 55 ust. 2). Ustawodawca jednak nadal uznawał, że wyłączone z przejęcia budynki stanowią odrębny przedmiot własności, i z uprawnieniem tym związał służebność gruntową w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków (art. 51 ust. 2). Ponadto ustawa ta nie zawierała już przepisu o przejściu nieruchomości budynkowych po śmierci rolnika na własność Państwa. Dlatego w orzecznictwie podkreślano, że jeżeli własność budynków zatrzymanych przez rolnika na podstawie ustawy z 1974 r. nie wygasła przed dniem 1 stycznia 1978 r., to z dniem wejścia w życie ustawy z 1977 r., stała się z tym dniem prawem dziedzicznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 r. sygn. akt II CKU 63/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 208). Następnie na mocy art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) właścicielom budynków znajdujących się na działkach gruntu, które wchodziły w skład gospodarstw rolnych przekazanych Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przyznano nieodpłatnie na własność działki gruntu, na których te budynki zostały wzniesione.

Ponieważ od 1 stycznia 1978 r. własność budynków była prawem dziedzicznym (a tu śmierć miała miejsce ok. 1989 r.), powyższe uprawnienia odnosiły się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, jak i do ich następców prawnych, będących właścicielami budynków (wyrok NSA z dnia 13 marca 1990 r. sygn. akt II SA 77/90, „Samorząd Terytorialny”, 1992, nr 1-2, s. 104 i nast.). Z momentem wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. uregulowano też sytuację osób, które nie zachowały własności budynków, ale którym z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego przysługiwało prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Na mocy art. 118 ust. 2 tej ustawy osobom tym na ich wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się wskazane pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z nich. W wyniku nowelizacji dokonanej w art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) dodano art. 118 ust. 2a, który odpowiada obecnej treści art. 118 ust. 2a ustawy (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) i rozciąga powyższe uprawnienie także na zstępnego osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, faktycznie włada daną nieruchomością. Jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

Obecnie – z racji braku danych o spadkobiercach po zmarłych, należałoby przeprowadzić postępowanie spadkowe i doprowadzić do dziedziczenia przez gminę.

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku uregulowane jest w Kodeksie postępowania cywilnego (K.p.c.), w art. 669-679. Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Zadaniem sądu jest więc określenie kręgu spadkobierców.

Z opisu wynika, że jest problem z ustaleniem kręgu spadkobierców ustawowych oraz określeniem ich miejsca pobytu.

Jeżeli w ogóle nie wiadomo, kto jest spadkobiercą, nie jest znamy z imienia, nazwiska, w takim wypadku właściwą instytucją jest ustalenie kręgu spadkobierców przez tzw. poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie.

Zgodnie z art. 672 K.p.c. „jeśli zapewnienie spadkowe nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie”.

Zgodnie z art. 673 „ogłoszenie powinno zawierać:

  1. imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy;
  2. datę śmierci spadkodawcy;
  3. wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy;
  4. wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu 6 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięci w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku”.

Jeśli nikt się nie zgłosi – spadek przejmuje gmina, a ta może wydzierżawić grunt i budynki.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem budowlanym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
wizytówka Zadaj pytanie »